Halina, twój największy błąd polega na tym, że próbujesz udowodnić kobiecie, która przez trzydzieści lat kierowała stołówką dla kilkuset ludzi, że potrafisz ugotować obiad. Sylwia stała za ladą swojego salonu optycznego we Wrocławiu i przecierała złote oprawki. Pracowała u Haliny od kilku lat, a dziś już po raz dziesiąty w tym tygodniu skarżyła się na teściową. – Ja już naprawdę nie mogę – westchnęła.
– Wracam wczoraj po pracy, nogi mnie bolą, a w domu znowu rewolucja. Bogumiła miała zostać u nich kilka dni. Wracała z turnusu rehabilitacyjnego i uznała, że skoro jedzie przez Wrocław, odwiedzi syna i synową. Minęły prawie trzy tygodnie.
Sylwia i Dariusz mieszkali w nowym bloku, w mieszkaniu urządzonym z prostotą, która Bogumile od razu wydała się podejrzana. Na stole pojawiła się cerata w kwiatki. Potem słoiczki po musztardzie, w których teściowa trzymała przyprawy. Na parapecie papierowe torebki z majerankiem.
Najgorszy był twaróg, który Bogumiła powiesiła w gazie nad miską, żeby skisł. – Wchodzę rano do kuchni, a tam coś białego kapie obok zlewu – opowiadała Sylwia. Halina uniosła brwi. – Przynajmniej świeże.
– Nie pomagaj. – A co na to Darek? – zapytała Halina. Dariusz był inżynierem automatyki.
W domu wypracował własny system reagowania na konflikty. Gdy tylko matka zaczynała: „Sylwia, a kto tak przechowuje pieczywo? ” albo „Darek, powiedz żonie, że patelni tak nie wolno myć”, Dariusz otwierał laptop i znikał w drugim pokoju. – On twierdzi, że mam przeczekać – powiedziała Sylwia.
– Bo mama się nudzi, bo wcześniej miała ludzi pod sobą, a teraz nie ma komu mówić, jak się kroi cebulę. Halina oparła dłonie o ladę. – I właśnie dlatego przegrywasz. Ty się z nią kłócisz.
Ona mówi, że źle gotujesz, ty udowadniasz, że dobrze. Ona mówi, że źle sprzątasz, ty tłumaczysz, że masz własny sposób. Dla Bogumiły każda twoja odpowiedź to zaproszenie do następnej rundy. – Mam jej przytakiwać?
– Jeszcze lepiej. Masz ją podziwiać. Jak tylko powie, że coś robisz źle, od razu odpowiadasz: „Ma pani rację, ja kompletnie nie umiem, proszę mi pokazać”. I stoisz obok, patrzysz, pytasz, zachwycasz się.
– Ona mnie zamęczy tymi lekcjami. – Nie, kochanie. Jeśli dobrze to rozegrasz, to ona zamęczy sama siebie. Wieczorem Sylwia wróciła do domu.
Z kuchni dochodził stuk noża. Bogumiła stała przy blacie i przyglądała się mięsu, które Sylwia wyjęła z zamrażarki. – Ty to mięso rozmrażałaś na blacie? Jeszcze dzień wcześniej Sylwia by się spięła.
Tym razem przypomniała sobie spokojną twarz Haliny. – Pani Bogumiło, ma pani rację. Ja chyba naprawdę nie umiem dobrze przygotować wołowiny. Pokaże mi pani?
Bogumiła znieruchomiała. Spodziewała się sprzeciwu, nie dostała niczego podobnego. – Najpierw trzeba mięso dobrze osuszyć – powiedziała w końcu. – No właśnie, ja nigdy nie wiem, w którą stronę iść z nożem.
Sylwia zrobiła sobie herbatę, usiadła przy stole i podparła brodę dłonią. – Ty będziesz siedzieć? – A jak mam zapamiętać, skoro będę się kręcić? Wolę patrzeć.
Bogumiła wzięła nóż. Oczyszczała mięso, kroiła je w równe kawałki. Sylwia co chwilę wydawała z siebie pełne podziwu: „Aha, no proszę, to dlatego mi się wszystko rozpadało”. Cebula, potem wołowina partiami, czosnek, papryka, majeranek, koncentrat.
Bogumiła mówiła już tonem nauczycielki prowadzącej zajęcia dla wyjątkowo pojętnej kursantki. Dariusz wrócił do domu i zatrzymał się w drzwiach. – Wszystko dobrze? – Oczywiście.
Mama pokazuje mi, jak robić porządny gulasz. Dariusz wyglądał, jakby nie był pewien, czy nie powinien zadzwonić po lekarza. Następnego dnia Sylwia rozłożyła deskę do prasowania i zaczęła prasować rękaw koszuli tak, że po chwili pojawiły się na nim dwa wyraźne zagniecenia. Bogumiła przechodziła z konewką, zatrzymała się.
– Sylwia, co ty robisz? Ty mu jeszcze bardziej gnieciesz tę koszulę? – Pani Bogumiło, proszę mnie ratować. Darek pójdzie tak do pracy i będzie wyglądał, jakby w niej spał.
Bogumiła przejęła żelazko. Najpierw kołnierzyk, potem mankiety, potem rękawy. Sylwia siedziała na kanapie i obserwowała z miną pilnej uczennicy. – A przy bawełnie daje pani więcej pary?
– Tak. – A przy mieszance? – Mniej. Po godzinie na oparciu krzesła wisiał rząd idealnie wyprasowanych koszul.
– Pani Bogumiło, mistrzostwo. Ja bym się z tym męczyła pół dnia. W niedzielę rano Bogumiła otworzyła dolną szafkę w kuchni i zamarła. – Sylwia, chodź no tutaj.
Jak ty tu cokolwiek znajdujesz? Dawniej Sylwia od razu powiedziałaby, że wszystko ma swoje miejsce. Tym razem klasnęła w dłonie. – O, świetnie.
Ja nigdy nie wiem, jak to dobrze poukładać. Pani przecież tyle lat prowadziła całe zaplecze stołówki. Bogumiła wyjęła całą zawartość, umyła półki, wytrzerała pudełka, przesypała przyprawy, przykleiła karteczki z nazwami. Sylwia wróciła po pół godzinie z kawą.
– Ale porządek. Pani ma do tego rękę. Kilka dni później przyszła kolej na lustra. Sylwia psiknęła płynem do szyb.
– A czym ty to pryskasz? – zapytała Bogumiła. – Potem wszystko śmierdzi chemią. I zostają smugi.
– Bo źle wycierasz. – No właśnie wiedziałam. To może mi pani pokaże. Bogumiła wzięła miskę z wodą, odrobiną octu i miękką ściereczką.
Lustro zaczęło błyszczeć. – Może jeszcze drzwi od szafy w sypialni? Tam już zupełnie sobie nie radzę. Największy popis Bogumiła dała przy kotletach mielonych.
– Nie kupuj gotowego mielonego – powiedziała któregoś dnia. – Nigdy nie wiadomo, co tam naprawdę jest. Nazajutrz Sylwia wróciła od rzeźnika z łopatką i wołowiną. – Kupiłam tak, jak pani mówiła.
Tylko teraz nie wiem, co dalej. – Trzeba zmielić. – Ja chyba nawet nie umiem dobrze dobrać proporcji. Bogumiła wyjęła maszynkę.
Zmieliła mięso, namoczyła bułkę w mleku, posiekała cebulę i podsmażyła ją na złoto. Wyrabiała mięso ręką, formowała równe kotlety, smażyła partiami, pilnując chrupiącej skórki. Sylwia tylko pytała co jakiś czas. – Już obracać?
– Jeszcze nie. – A teraz? – Teraz. Pod koniec tygodnia coś zaczęło się zmieniać.
Bogumiła przestała wstawać wcześnie. Czasem po obiedzie kładła dłoń na krzyżu i mówiła, że coś ją ciągnie w plecach. Rzadziej komentowała, częściej siadała. Sylwia zauważyła to, ale nic nie powiedziała.
W czwartek rano Sylwia weszła do kuchni i od razu poczuła, że coś jest nie tak. Nie pachniało cebulą, nie bulgotało nic w garnku. Bogumiła siedziała przy stole w szlafroku i trzymała w dłoniach kubek kawy rozpuszczalnej. – Dzień dobry – powiedziała cicho.
Sylwia otworzyła lodówkę. Specjalnie dzień wcześniej kupiła mleko, jajka i dobre masło. – Pani Bogumiło, miała mi pani pokazać, jak robić takie cienkie naleśniki, żeby ani jeden się nie porwał. Bogumiła powoli podniosła wzrok.
– Dzisiaj? – No tak, przecież mówiła pani, że najważniejsze są proporcje. – Może dzisiaj zrobimy po prostu kanapki? Sylwia odwróciła się gwałtownie.
– Kanapki? Przecież pani mówiła, że kanapki od rana to żaden porządny posiłek. Że człowiek wychodzi z domu głodny i potem cały dzień podjada. Bogumiła zacisnęła usta.
– Raz można. – Pewnie, że można. To ja spróbuję sama. Sylwia wbiła dwa jajka, nalała mleka i nasypała mąki na oko.
Dużo. Zdecydowanie za dużo. Ciasto zrobiło się ciężkie i gęste. Bogumiła patrzyła kilka sekund.
– Co ty robisz? To ma być naleśnik czy kluska? – Czyli znowu źle? – Daj mi to.
Bogumiła wstała powoli, jakby już sam ten ruch kosztował ją więcej niż kilka dni wcześniej. Dolała mleka, wody gazowanej, szczyptę soli. Masa zrobiła się płynna i gładka. – Widzisz?
Ma spływać z chochli cienką warstwą. – Aha, czyli ja zawsze robiłam za gęste. Pierwszy naleśnik wyszedł cienki, drugi jeszcze cieńszy. Trzeci był prawie idealny.
Sylwia siedziała przy stole i obserwowała. – A kiedy pani wie, że już obracać, jak brzegi zaczynają odchodzić? I nie trzeba za dużo tłuszczu? Bogumiła nie odpowiedziała.
Smażyła dalej, bez dawnego błysku w oku, bez wykładów. Kiedy stos był gotowy, usiadła ciężko i masowała dłonią kark. W piątek wieczorem Sylwia wróciła z pracy z dwiema ciężkimi torbami. Wyjęła na blat kiszoną kapustę, świeżą kapustę, karkówkę, kiełbasę, suszone grzyby, śliwki.
– Pani Bogumiło, co jutro sobota. Wreszcie pokaże mi pani ten prawdziwy bigos, o którym tyle pani mówiła. Taki porządny, na spokojnie, żeby potem jeszcze drugi raz podgrzać. Wszystko kupiłam, nawet karkówkę u rzeźnika, nie z supermarketu.
Bogumiła nie odpowiedziała. Sylwia mówiła dalej, pogodnie. – Zaczniemy rano koło ósmej. A jak bigos będzie się dusił, to może umyjemy okna na balkonie.
Miała mi pani pokazać, jak zrobić, żeby nie było smug. I firanki można od razu wyprać, bo ja zawsze źle dobieram program. Pani mówiła, że źle składam pościel. Bogumiła siedziała bez ruchu.
Sylwia oparła się o framugę. – W sumie sobota idealna. Tyle rzeczy można zrobić. Zapadła cisza.
Bogumiła patrzyła na nią długo. W jej twarzy nie było już satysfakcji ani dumy. Było ciężkie, głębokie zmęczenie. Spojrzała na torby, na kapustę, na grzyby, na balkon, na szafę w przedpokoju.
Każda jej uwaga wracała jak bumerang. Każde „ja ci pokażę” oznaczało kolejną godzinę przy kuchence albo desce. Sylwia nie walczyła. Z uśmiechem robiła krok w bok i zostawiała wszystko jej.
– Jutro porozmawiamy – powiedziała w końcu Bogumiła. – Oczywiście. W sobotę rano Bogumiła wstała wcześniej niż zwykle. Ale nie po to, żeby nastawić kapustę.
Siedziała przy stole z kubkiem herbaty i złożoną kartką. – To co, zaczynamy od bigosu? – zapytała Sylwia. – Sylwia, ja ci tego bigosu dzisiaj nie pokażę.
– Jak to normalnie? Przecież pani mówiła, że ja zawsze źle robię kapustę, że za krótko gotuję, że mięso dodaję nie w tej kolejności. – Sprawdzisz sobie w internecie. – W internecie?
Przecież pani mówiła, że połowa tych przepisów to bzdury. Bogumiła westchnęła ciężko. – Sylwia, jesteś dorosłą, mądrą kobietą. Poradzisz sobie.
Sylwia omal się nie uśmiechnęła. – Pani Bogumiło, coś się stało? – Muszę wracać do domu. Dzisiaj.
– Ale przecież miała pani zostać jeszcze kilka dni. – Przyszło mi pismo z administracji. Jakieś rozliczenie wody. – W sobotę?
– Nie dzisiaj wyjaśnić. Dzisiaj wrócić. W poniedziałek pójdę. – Aha.
– I sąsiadka dzwoniła. Kot prawie nie je. – Może tęskni? – No właśnie tęskni.
Sylwia mówiła zupełnie serio. – To rzeczywiście poważna sprawa. Tylko szkoda tych produktów i okien, i firanek. – Firanki poczekają.
– Jasne. I ten bigos też sobie ugotujesz. – Spróbuję. Najwyżej coś pomylę.
Bogumiła spojrzała na nią ostro. Przez chwilę wyglądała, jakby miała powiedzieć: „Nie, nie, zostaw, pokażę ci”. Ale się powstrzymała. – Nic nie pomylisz.
Po śniadaniu zaczęła się pakować. Dariusz obudził się dopiero, gdy zobaczył w przedpokoju walizkę. – Mamo, co ty robisz? Jadę do domu teraz?
– A kiedy mam jechać? – Mogę ci zamówić taksówkę na dworzec? – Nie trzeba. Pojadę tramwajem, dam sobie radę.
Sylwia podała jej torbę z jedzeniem. – To może chociaż weźmie pani coś na drogę. – Mam. – Pani Bogumiło, proszę jeszcze kiedyś przyjechać.
Tylu rzeczy nie zdążyła mnie pani nauczyć. Bogumiła spojrzała na nią uważnie, jakby widziała ją pierwszy raz. – Do widzenia, Sylwia. – Do widzenia.
Dariusz przekręcił klucz i stał bez ruchu. – Co się właściwie stało? – Nic. – Jak to nic?
Mama miała zostać jeszcze prawie tydzień. – Widocznie przypomniała sobie o obowiązkach. – Pokłóciłyście się? – Ależ skąd?
Ani jednej kłótni. W mieszkaniu zrobiło się cicho. Sylwia weszła do kuchni, schowała kapustę, grzyby i mięso do lodówki. Wyjęła paczkę makaronu.
Na patelnię wrzuciła cebulę i mięso mielone z poprzednich zakupów. Nie mierzyła temperatury, nie zastanawiała się nad kolejnością. Dodała keczup, wsypała makaron do garnka. Po kilkunastu minutach wymieszała wszystko na jednej patelni.
Dariusz pojawił się zwabiony zapachem. – Co robisz? – Obiad. Wziął widelec, nabrał prosto z patelni, spróbował.
Potem drugi raz. – Boże, jakie to dobre. Wreszcie coś normalnego. Ja już miałem dosyć tych wszystkich idealnych sosów, które przygotowuje się pół dnia.
Sylwia zaczęła się śmiać. Dariusz podał jej drugi widelec. – Jedzmy prosto z patelni. Stanęli obok siebie przy kuchennym blacie, bez obrusa, bez wykładu o zasadach podawania obiadu.
Sylwia spojrzała na jasny, prawie pusty blat swojej kuchni. W poniedziałek kupi Halinie piękny bukiet i dobre praliny. Zasłużyła. Ale teraz chciała tylko zjeść z mężem prosty obiad we własnym mieszkaniu, w ciszy.
Dokładnie takiej, za jaką tęskniła od prawie trzech tygodni.