Na pogrzebie byłego męża usłyszałam, dlaczego pięć lat wcześniej odszedł
Kobietę w granatowym płaszczu zauważyłam dopiero przy wyjściu z kaplicy. Stała trochę z boku, obok drzwi prowadzących do zakrystii, i trzymała w rękach dużą brązową kopertę. Nie podeszła do dzieci ani do brata Marka. Patrzyła na mnie, jakby czekała, aż zostanę sama.
Miałam wtedy pięćdziesiąt pięć lat i od pięciu lat byłam po rozwodzie. Z Markiem przeżyliśmy razem prawie trzy dekady. Mieliśmy dwoje dorosłych dzieci, mieszkanie w bloku na obrzeżach Płocka i całe pudełka zdjęć, na których z roku na rok przybywało nam siwych włosów, a ubywało cierpliwości do aparatu.
Po pogrzebie mieliśmy spotkać się w małej restauracji niedaleko cmentarza. Córka, Aneta, poprawiała wnukowi kołnierz kurtki, a syn Paweł rozmawiał z pracownikiem zakładu pogrzebowego o wieńcu, który trzeba było zabrać spod kaplicy. Już miałam wyjść, kiedy tamta kobieta powiedziała cicho:
— Pani Ewa?
Zatrzymałam się.
— Nazywam się Joanna Wysocka. Pracowałam w hospicjum, do którego trafił pani mąż. Marek prosił, żebym po jego śmierci przekazała pani to.
Spojrzałam na kopertę, ale jej nie wzięłam.
— Były mąż — poprawiłam.
Joanna skinęła głową.
— Wiem. I właśnie dlatego chciał, żeby pani to dostała dopiero teraz.
Pięć lat wcześniej wszystko zaczęło się przy zwyczajnej kolacji. Zrobiłam naleśniki z serem, bo wnuczka miała wpaść następnego dnia i chciałam zostawić kilka dla niej. Marek prawie nie jadł. Od tygodni był milczący, schudł, coraz częściej zamykał się w łazience, a kiedy pytałam, czy coś go boli, mówił, że ma dużo pracy i źle sypia.
Tamtego wieczoru odsunął talerz.
— Ewa, jest ktoś inny.
Najpierw pomyślałam, że źle zrozumiałam.
— Kto?
Popatrzył na obrus, na plamę po kawie, której nie mogłam doprać od Wielkanocy.
— Kobieta. Spotykam się z nią od jakiegoś czasu.
Nie krzyczałam. Wstałam, zebrałam talerze i włożyłam je do zlewu. Dopiero kiedy odkręciłam wodę, zapytałam:
— Znam ją?
— Nie.
— Długo?
— Wystarczająco długo.
To zdanie pamiętałam lepiej niż wszystko inne. Nie dlatego, że było szczególnie okrutne. Po prostu Marek nigdy nie mówił w ten sposób. Zawsze tłumaczył za dużo, nawet gdy chodziło o rachunek za prąd.
Przez następny tydzień spał w małym pokoju. Nie próbował mnie zatrzymać, kiedy powiedziałam, że chcę rozwodu. W kancelarii prawnej usłyszałam, że możemy zrobić to bez orzekania o winie i nie ciągnąć sprawy miesiącami. Zgodziłam się głównie dlatego, że dzieci były już dorosłe, a ja nie chciałam opowiadać obcym ludziom, ile razy mąż wrócił późno i kiedy przestał mnie przytulać.
Po rozwodzie Marek wynajął mieszkanie niedaleko starego rynku. Kontaktował się z Anetą i Pawłem, czasem zabierał wnuki na lody. Ze mną nie rozmawiał. Ostatni raz zobaczyłam go przypadkiem w osiedlowym sklepie. Stał przy kasie z butelką wody i paczką sucharków. Wyglądał starzej niż pół roku wcześniej.
— Jak się trzymasz? — zapytałam.
— Normalnie — odpowiedział. — A ty?
Powiedziałam, że też normalnie, i na tym się skończyło.
Przy pogrzebowej kaplicy w końcu wzięłam kopertę od Joanny.
— On miał kobietę? — zapytałam.
Pokręciła głową.
— Nie. Marek miał stwardnienie zanikowe boczne. Diagnozę dostał kilka tygodni przed waszą rozmową. Na początku objawy były niewielkie. Potem choroba postępowała. Ostatnie miesiące spędził pod opieką hospicjum domowego, a na końcu u nas.
Patrzyłam na nią dłuższą chwilę.
— Dzieci wiedziały?
— O diagnozie dowiedziały się dopiero niecały rok temu. Powiedział im, że nie chciał pani angażować.
— A to, że mnie zdradził?
Joanna ścisnęła pasek torebki.
— Powiedział mi, że to wymyślił. Był przekonany, że inaczej pani zostanie i podporządkuje swoje życie jego chorobie.
W restauracji prawie nic nie jadłam. Aneta pytała, czy dobrze się czuję, a ja odpowiadałam, że kawa jest za mocna. Koperta leżała w mojej torebce między portfelem a chusteczkami. Otworzyłam ją dopiero wieczorem w domu, przy kuchennym stole.
W środku były trzy kartki. Pierwsza była kopią zaświadczenia z poradni neurologicznej sprzed pięciu lat. Druga zawierała krótką informację z hospicjum. Trzecia była napisana ręką Marka.
Nie pisał długo. Przepraszał, że odebrał mi prawo do decyzji. Przyznał, że wiedział, iż gdyby powiedział prawdę, zostałabym przy nim. Przypomniał moją opiekę nad mamą po udarze, dwa lata dojazdów do szpitala i później do domu opieki. Bał się, że zrobię to samo dla niego i że kolejne urodziny, imieniny i niedziele spędzę przy łóżku z lekami i kubkiem wody.
Na końcu napisał tylko, że nie było żadnej innej kobiety.
Następnego dnia zadzwoniłam do dzieci. Przyjechały po południu. Postawiłam na stole herbatę, sernik z osiedlowej cukierni i kopertę.
Paweł przeczytał list pierwszy. Aneta siedziała obok niego i obracała łyżeczkę między palcami.
— Wiedzieliście? — zapytałam.
— O chorobie tak, ale nie od początku — powiedział Paweł. — Tata zabronił nam do ciebie dzwonić. Mówił, że już sobie ułożyłaś życie.
— A o tej zdradzie?
Aneta pokręciła głową.
— Myśleliśmy, że naprawdę kogoś miał. Byłam na niego wściekła przez lata.
Wstałam i dolałam wody do czajnika, chociaż herbata była jeszcze ciepła.
— Chciał mnie oszczędzić — powiedziałam. — Tylko że przy okazji zdecydował za mnie.
Nikt mu nie odpowiedział.
Trzy tygodnie po pogrzebie dostaliśmy wezwanie do kancelarii notarialnej. Marek zostawił dzieciom swoje oszczędności i samochód, a mnie zapisał niewielki dom po rodzicach pod Sierpcem. Był tam sad, stara komórka na narzędzia i kuchnia z kredensem, który pamiętałam jeszcze z czasów, gdy nasze dzieci były małe. Notariusz wyjaśnił, że zapis znalazł się w testamencie notarialnym. Aneta i Paweł powiedzieli od razu, że nie będą występować przeciwko mnie o zachowek.
Pojechałam tam dopiero w listopadzie, kilka dni po Wszystkich Świętych. Na stole stał emaliowany czajnik, a w szufladzie pod obrusem znalazłam nasze stare zdjęcie z wakacji. Marek trzymał Pawła na ramionach, ja miałam Anetę za rękę, wszyscy byliśmy opaleni i zmęczeni.
Nie zabrałam zdjęcia.
Umyłam dwa zakurzone kubki, choć potrzebowałam tylko jednego. Potem usiadłam przy oknie wychodzącym na pusty sad. Z drogi było słychać czyjś traktor, a na parapecie leżał klucz do komórki, przewiązany wyblakłą czerwoną tasiemką.
List Marka miałam w torebce, ale tego dnia już go nie wyjęłam.