Syn z synową postanowili urządzić u nas rocznicę ślubu. Dała mojej żonie listę 25 dań i kazała jej gotować samej. Więc zarezerwowałem nam sanatorium i zostawiłem synowi prezent. Kiedy wróciłem do domu, od progu poczułem zapach zimnego tłuszczu i wina.
Nie był to zapach naszego domu. U nas zwykle pachniało kawą, pastą do podłogi albo zupą, którą Teresa gotowała na dwa dni. Tym razem w powietrzu wisiała woń po cudzej zabawie. Ciężka, nieprzyjemna i lepka jak brudny obrus.
Zdjąłem kurtkę, odstawiłem torbę i poszedłem do kuchni. Teresa stała przy zlewie. Jedną ręką trzymała gąbkę, a drugą opierała się o blat. Plecy miała zgarbione, lewą nogę lekko wysuniętą do przodu.
Znałem tę pozycję. Tak ustawiała ciało, kiedy kolano zaczynało ją mocno ciągnąć. Na blacie piętrzyły się kieliszki, półmiski i talerze oblepione zaschniętym sosem. Na podłodze stały dwa worki ze śmieciami.
— Teresa, co ty robisz? — zapytałem. Drgnęła, jakby przyłapał ją ktoś obcy. — Nic takiego, już prawie kończę.
Podszedłem bliżej. Jej dłonie były czerwone od gorącej wody, na czole miała kropelki potu. — Przecież nie możesz tyle stać. — Daj spokój, Jerzy.
Kilka talerzy. Rozejrzałem się po kuchni. — Kilka. Poprzedniego wieczoru Agnieszka urządziła u nas spotkanie dla swoich koleżanek.
Powiedziała, że w ich mieszkaniu jest za ciasno, a u nas przecież tyle miejsca się marnuje. Teresa jak zwykle nie chciała robić problemu. Rano po gościach nie było śladu. Zostały za to brudne naczynia, puste butelki i okruszki w całym salonie.
— Agnieszka mówiła, że wpadnie później posprzątać — powiedziała Teresa cicho. — Ale pewnie ma dużo na głowie. Ta rocznica, goście, przygotowania. — A Paweł?
— Paweł pracuje. Powiedziała to takim tonem, jakby praca naszego syna była usprawiedliwieniem dla wszystkiego. Wziąłem jej gąbkę z ręki i pomogłem jej dojść do krzesła. Dziewięć miesięcy wcześniej miała operowane kolano.
Lekarz wyraźnie powiedział, że nie wolno jej długo stać i przeciążać nogi. Wyjąłem telefon. Paweł odebrał dopiero po kilku sygnałach. — Tato, jestem w pracy.
Co się stało? — Zamów firmę sprzątającą i wyślij ją do nas dzisiaj. — Jaką firmę? — Taką, która posprząta po wczorajszym wieczorze twojej żony.
— Tato, nie przesadzaj. To tylko kilka naczyń. Spojrzałem na Teresę. Siedziała z dłonią położoną na kolanie i patrzyła w podłogę.
— Twoja matka ledwo stoi. — Mama zawsze przesadza z tym kolanem. Lekarz mówił, że ma się ruszać. Poczułem, jak coś we mnie twardnieje.
— Ruszać się to nie znaczy szorować przez godzinę kieliszki po koleżankach Agnieszki. — Naprawdę robisz aferę o zmywanie? Teraz mamy ważniejsze sprawy. Rocznica jest za kilka dni.
— Wyślij sprzątanie. — Nie mam teraz czasu się tym zajmować. Zresztą trochę ruchu mamie dobrze zrobi. Nie krzyknąłem.
Nie pokłóciłem się. To spokojne, obojętne zdanie — „dobrze zrobi” — zapamiętałem najlepiej. Rozłączyłem się. Teresa od razu zaczęła go bronić.
— On jest zestresowany. W pracy mają zamieszanie. — A twoja rehabilitacja? Odwróciła wzrok.
— Co z rehabilitacją? — Byłaś wczoraj? — Nie. Dopiero po chwili przyznała, że odwołała już trzy prywatne wizyty u fizjoterapeuty.
Paweł obiecał, że będzie je opłacał, bo NFZ wyznaczył terminy zbyt rzadko. Ostatnio jednak powiedział, że chwilowo nie może. Kupił nowe opony. Podobno Wiesław zwraca uwagę na takie rzeczy.
Pieniądze, które miały pomóc jego matce normalnie chodzić, poszły na to, żeby samochód dobrze wyglądał przed teściem. Nie zdążyłem odpowiedzieć. Drzwi wejściowe otworzyły się bez dzwonka. Po chwili w kuchni stanęła Agnieszka — elegancka, pachnąca drogimi perfumami, z dużą kremową teczką pod pachą.
— Dobrze, że jesteście oboje — powiedziała, nie pytając nawet, jak czuje się Teresa. Położyła teczkę na stole. — Ustaliliśmy z Pawłem, że rocznicę zrobimy tutaj. U nas byłoby za ciasno, a ten dom świetnie się nadaje.
Otworzyła teczkę i przesunęła ją w stronę Teresy. Na pierwszej stronie widniał duży, ozdobny napis: „Menu na 10 rocznicę ślubu, 25 dań”. Wziąłem teczkę do ręki i zacząłem czytać. Rosół z domowym makaronem, barszcz czerwony z pasztecikami, śledzie w trzech odsłonach, sałatka jarzynowa, galaretki drobiowe, półmisek wędlin, pasztet z żurawiną, jajka faszerowane.
Zrazy wołowe, pieczona kaczka, kluski śląskie, modra kapusta, ziemniaki z rozmarynem, bigos, polędwiczki w sosie grzybowym, schab ze śliwką, dwa rodzaje surówek, sernik, makowiec, tort, kruche ciasteczka. 25 pozycji. Plan produkcyjny dla hotelowej kuchni. — Ilu ludzi zaprosiłaś?
— zapytałem. Agnieszka poprawiła pasek torebki na ramieniu. — Jeszcze nie wiem dokładnie. Około 20, może trochę więcej.
— Trochę więcej? — Moi rodzice, ciocia z wujkiem, kuzynostwo, kilka osób od nas, no i dwóch znajomych taty z żonami. Wiesław bardzo ceni tych ludzi. Jeden prowadzi firmę budowlaną, drugi ma kontakty w dużej spółce.
Paweł powinien z nimi porozmawiać. Takie znajomości mogą się kiedyś przydać. Teresa siedziała nieruchomo. Patrzyła na kartki tak, jakby były wynikiem badań, którego bała się od dawna.
— Agnieszko — odezwała się cicho. — To jest bardzo dużo jedzenia. — Wiem, dlatego wszystko rozpisałam. Przewróciła kilka stron.
Każda potrawa miała swoją godzinę przygotowania. Przy rosole widniała uwaga, że ma być klarowny. Przy sałatce, że warzywa trzeba pokroić w równą kostkę. Była nawet osobna lista naczyń, półmisków i serwetek.
— Chcę, żeby to było przyjęcie, które wszyscy zapamiętają — powiedziała. — 10 rocznica jest tylko raz. — A co jest głównym daniem? — Gęś pieczona z jabłkami i majerankiem.
Prawdziwa, świeża. Załatwiłam ją u znajomego gospodarza pod Warszawą. Przywiezie ją dzień przed przyjęciem. — Żywą?
— zapytałem. Agnieszka zawahała się tylko na moment. — No przecież mówiłam, że ma być świeża. — Ale kto się tym zajmie?
— Gospodarz może pokazać co zrobić. Przez chwilę w kuchni było zupełnie cicho. Słyszałem tylko kapanie wody z niedokręconego kranu. — Kto ma przygotować te wszystkie dania?
— zapytała Teresa. Agnieszka spojrzała na nią ze szczerym zdziwieniem. — No jak to kto? Mama.
— Teresa jest po operacji — powiedziałem. — Wiem, ale przecież nie będzie biegać. Wszystko można sobie dobrze rozplanować. Ja naprawdę wszystko rozpisałam.
— Mogę pomóc przy dekoracjach — ciągnęła. — Przyjadę wcześniej i ustawię świece, winietki, kwiaty. Mama zajmie się kuchnią. Teresa zaczęła przesuwać kartki, licząc coś pod nosem.
Rosół trzeba nastawić rano. Bigos właściwie dzień wcześniej. Makowiec też, a gęś długo się piecze. Już układała plan.
Już próbowała dopasować własny ból do cudzych wymagań. — Jest jeszcze jedna sprawa — powiedziała Agnieszka. Jej głos stał się bardziej rzeczowy. — Kiedy goście przyjadą, najlepiej będzie, jeśli mama zostanie w kuchni.
— Jak to zostanę? — No przy potrawach będzie trzeba pilnować temperatury i podawać wszystko na bieżąco. — A przy stole? — Przy stole będzie już ciasno.
To nasz dom. Nasz stół bez problemu mieścił kilkanaście osób. — Teresa ma nie siedzieć przy własnym stole? — Proszę mnie źle nie zrozumieć.
Chodzi tylko o atmosferę. Moi rodzice nie czują się najlepiej w towarzystwie prostych emerytów. Teresa pobladła. — Prostych emerytów?
— Och, nie chodzi o was osobiście. Po prostu mama nie lubi rozmów o ZUSie, NFZ, kolejkach w przychodni i cenach leków. Tata też. A przy stole będą ludzie interesu.
Rozmowa powinna mieć jakiś poziom. — Paweł o tym wie? — Oczywiście rozmawialiśmy o wszystkim. I zgodził się, żeby jego matka gotowała 25 dań, a potem siedziała sama w kuchni.
Paweł rozumie, że ten wieczór jest ważny. Wiesław może go przedstawić odpowiednim ludziom. Naprawdę nie warto psuć takiej okazji. Zabrała torebkę ze stołu.
— Przyjadę jutro z dokładną listą zakupów. Gęś będzie dzień później. Proszę niczego nie zmieniać w menu. Odwróciła się i wyszła tak samo jak weszła — bez pożegnania, bez pytania, czy Teresa w ogóle da radę dojść tego dnia do łazienki.
Kiedy drzwi się zamknęły, moja żona długo milczała. — Może gdybym na nim siedziała — zaczęła, patrząc na wysoki stołek przy wyspie kuchennej. — Część rzeczy dałoby się zrobić na siedząco. Sałatkę, ciasta, może pierogi?
Wziąłem listę z jej rąk. — Nie ugotujesz ani jednej rzeczy. Nawet ziemniaka nie obierzesz. — Ale goście to nie są nasi goście.
Paweł się obrazi. — Paweł już podjął swoją decyzję. Wieczorem Teresa zasnęła wcześniej niż zwykle. Zmęczenie wygrało z niepokojem.
Poszedłem do gabinetu, zamknąłem drzwi i otworzyłem laptop. Wpisałem: sanatorium z rehabilitacją kolana w Nałęczowie. Następnego dnia zadzwoniłem do Pawła i powiedziałem, że chcę się z nim spotkać. Wybrał małą kawiarnię niedaleko swojego biura.
Przyszedł spóźniony o 10 minut. Miał na sobie granatowy płaszcz, błyszczące buty i minę człowieka, któremu właśnie przerwano coś bardzo ważnego. — Mam pół godziny — powiedział, siadając naprzeciwko mnie. Położyłem teczkę Agnieszki na stoliku.
— Przenieście rocznicę. — Dokąd? — Do restauracji, do waszego mieszkania, do domu kultury, gdziekolwiek. Nie odbędzie się u nas.
— Tato, przecież wszystko jest już ustalone. — Z kim? — Z gośćmi, z rodzicami Agnieszki, z cateringiem od napojów. Nie możemy teraz wszystkiego odwołać.
— Catering od napojów macie, a jedzenie ma przygotować twoja matka? — Mama lubi gotować. — Mama ledwo chodzi. — Znowu zaczynasz.
— W menu jest 25 dań. Żywa gęś. A Teresa ma po wszystkim siedzieć w kuchni. — To tylko jeden wieczór.
Tato, nie rób z tego kwestii honoru. Wiesław zaprosił ważnych ludzi. Jeśli dobrze wypadnę, może się z tego zrobić coś większego. — Czyli zdrowie twojej matki ma pomóc ci zrobić dobre wrażenie.
— Nie przesadzaj. To jest niewielka rodzinna pomoc. — Dlaczego Teresa nie może siedzieć przy stole? — Agnieszka zna swoich rodziców lepiej niż my.
Jej matka bywa specyficzna. Po co tworzyć niezręczną sytuację? Mama będzie miała zajęcie w kuchni, my obsłużymy gości i wszyscy będą zadowoleni. — Wszyscy poza twoją matką.
— Tato, naprawdę chcesz zepsuć nam rocznicę przez jedno miejsce przy stole? Patrzyłem na człowieka siedzącego naprzeciwko mnie i próbowałem odnaleźć w nim chłopca, któremu Teresa robiła kanapki do szkoły, prasowała koszulę przed egzaminami i siedziała przy łóżku, kiedy miał gorączkę. Nie znalazłem go. Zamiast niego siedział dorosły mężczyzna, który przeliczał cudzy ból na kontakty i awans.
— Przenieście przyjęcie — powtórzyłem. — Nie. — To wasza ostateczna decyzja? — Tak i proszę nie utrudniaj.
Agnieszka już jest wystarczająco zestresowana. Wstałem. — Dobrze. Nie groziłem mu.
Nie mówiłem o pieniądzach, domu ani spadku. Nie zamierzałem urządzać wielkiej wojny. Wojna wymaga energii, a ja nie chciałem już tracić jej na przekonywanie kogoś, kto wszystko uważał za należne. Wyszedłem z kawiarni i od razu zadzwoniłem do sanatorium w Nałęczowie.
Mieli wolny pokój dwuosobowy na tydzień. Pakiet obejmował konsultacje, zabiegi na kolano, basen, gimnastykę w wodzie i spacery z fizjoterapeutą. Zarezerwowałem bez wahania. Potem pojechałem na zakupy.
Do trzech sklepów. Kupiłem worek ziemniaków, kapustę, marchew, pietruszkę, seler, buraki, jabłka, cebulę i czosnek. Mąkę, drożdże, jajka, masło, śmietanę, mak, twaróg, bakalie, grzyby suszone, mięso na zrazy, schab, kaczkę, wędliny, przyprawy i kilka słoików śledzi. Przy kasie kwota zbliżyła się do pięciuset złotych.
Nie kupowałem po to, żeby gotować. Kupowałem dowód. Wszystko, czego zażądali, miało czekać. Surowe, nietknięte.
Dokładnie w takim stanie, w jakim zostawia się odpowiedzialność komuś, kto tak chętnie ją rozdaje. Na końcu wszedłem do sklepu z artykułami kuchennymi. Wybrałem czerwony fartuch. Na środku miał biały napis: „Główna szefowa rodziny”.
Wieczorem kuchnia wyglądała jak zaplecze przed wielkim weselem. W spiżarni stały torby z mąką i cukrem. Na podłodze leżał worek ziemniaków. W lodówce czekało mięso, masło i twaróg.
Na blacie ustawiłem jabłka, kapustę i przyprawy. Fartuch położyłem na krześle. Teresa weszła do kuchni i zamarła. — Jerzy — powiedziała cicho.
— Czyli jednak mam to wszystko ugotować? Zamknąłem drzwi do kuchni. — Nie ugotujesz niczego. — To po co to wszystko kupiłeś?
— Żeby Agnieszka dostała dokładnie to, czego chciała. — Jerzy, ja nic nie rozumiem. — Jedziemy do Nałęczowa. — Dokąd?
— Do sanatorium na tydzień. Masz zabiegi, basen, ćwiczenia i konsultacje na miejscu. Wyjazd pojutrze rano. — A rocznica?
— Odbędzie się bez nas. — Paweł się wścieknie. — Paweł już powiedział, co myśli. — Ale goście przyjadą.
Jej rodzice, rodzina, znajomi Wiesława. Co oni sobie pomyślą? — Może po raz pierwszy pomyślą, kto właściwie miał przygotować to całe przyjęcie. — Nie możemy tak po prostu wyjechać.
To będzie wyglądało, jakbyśmy chcieli im wszystko zepsuć. — A oni zapytali cię, czy chcesz gotować? Milczała. — Zapytali, czy kolano wytrzyma dwa dni przy kuchence?
Nic nie odpowiedziała. — Zapytali, czy zgadzasz się oddać własny dom, stół i kuchnię? Nie. Za to powiedzieli ci, że masz ugotować 25 dań, zrezygnować z rehabilitacji i schować się przed gośćmi.
Teresa spuściła wzrok. — Chciałam tylko pomóc Pawłowi. — Pomoc, którą wymusza się rozkazem, przestaje być pomocą. Usiadłem bliżej.
— Nie uciekamy. Po prostu pierwszy raz nie wykonamy rozkazu. A te wszystkie produkty zostaną tutaj. Wszystkie.
Co do jednego. Spojrzała na fartuch. — A to prezent dla głównej organizatorki. Kącik jej ust drgnął.
Następnego dnia, krótko po południu, na podjazd wjechał stary dostawczy samochód. Za kierownicą siedział krępy mężczyzna w zielonej kurtce. Wyciągnął dużą wiklinową koszę przykrytą drewnianą pokrywą. Z wnętrza dobiegło głośne, obrażone gęganie.
— Gęś dla pani Agnieszki. Miała być żywa. — Miała. — Powiedziała, żeby zostawić w pomieszczeniu gospodarczym.
— Oczywiście. — Tylko ostrożnie. To gąsior. Charakter ma taki, że własnego cienia potrafi zaatakować.
— Dobrze wiedzieć. Razem przenieśliśmy kosz do pomieszczenia obok garażu. Postawiłem obok miskę z wodą i trochę ziarna. Nie zamierzałem robić tej ptaszynie krzywdy.
Agnieszka chciała najświeższą gęś, więc miała ją dostać w najbardziej świeżej postaci, jaką potrafiłem sobie wyobrazić. Gąsior wysunął łeb przez szczelinę i syknął na mnie. — Spokojnie — powiedziałem. — Ja też nie jestem zadowolony z tej imprezy.
Wieczorem przygotowałem kuchnię. Worek ziemniaków ustawiłem przy spiżarni. Na blacie położyłem kapustę, jabłka, cebulę i marchew. W lodówce poukładałem mięso, twaróg, masło i jajka.
Na środku stołu położyłem listę 25 dań. Obok niej drewnianą łyżkę. Na kartce napisałem: „Piekarnik włącza się lewym pokrętłem. Reszta zgodnie z twoim planem”.
Drugą wiadomość wsunąłem pod fartuch: „Agnieszko, tak dobrze umiesz wydawać polecenia, że postanowiłem nie przeszkadzać twojemu talentowi”. Pakowaliśmy się spokojnie. Do walizki włożyłem jej leki, dokumentację po operacji, wygodne spodnie, ciepły sweter i buty na płaskiej podeszwie. Teresa dołożyła książkę, którą od miesięcy przekładała z miejsca na miejsce, ale nigdy nie miała czasu jej przeczytać.
Rano zamknąłem dom, zamówiłem taksówkę i pojechaliśmy na dworzec. W pociągu Teresa siedziała przy oknie. Kiedy sprawdzała zawartość podręcznej torby, znalazła swój granatowy kostium kąpielowy. — Ty to spakowałeś?
— W sanatorium jest basen. — Jerzy, ja w nim nie chodziłam od lat. — Tym bardziej najwyższy czas. Zaśmiała się cicho.
Pierwszy raz od kilku dni. W dniu rocznicy siedzieliśmy z Teresą w restauracji sanatoryjnej. Za oknami padał lekki deszcz, kelner właśnie przyniósł nam rosół i pieczonego pstrąga. Teresa wyglądała spokojniej niż od wielu miesięcy.
Po porannym zabiegu trochę spacerowała i nawet przestała co chwilę pocierać kolano. Telefon położyłem obok talerza. Wiedziałem, że zadzwoni. Agnieszka przyjechała do naszego domu kilka godzin przed gośćmi.
Nie po to, żeby gotować. Przyjechała gotowa do świętowania. Paweł niósł kartony z winem, kwiaty i pudełko z dekoracjami na stół. Oboje byli przekonani, że wszystko już czeka.
Agnieszka weszła pierwsza. — Mamo, jesteśmy? Nikt nie odpowiedział. W domu panowała cisza.
Nie pachniało rosołem, pieczoną kaczką ani ciastem. Było tylko zimne, nieruchome powietrze. Agnieszka przeszła do jadalni. Stół był pusty.
— Może mama jeszcze nie nakryła — powiedział Paweł. — O tej porze? — syknęła. Poszli do kuchni.
Piekarnik był zimny. Na blacie leżała kapusta, cebula, jabłka i nieotwarte paczki mąki. W lodówce znajdowało się surowe mięso, masło, jajka i twaróg. — Gdzie jest jedzenie?
Paweł stał i patrzył. Agnieszka zauważyła worek ziemniaków przy spiżarni. Obok niego leżała lista 25 dań. Na krześle wisiał czerwony fartuch z białym napisem: „Główna szefowa rodziny”.
Zerwała go z oparcia. Spod materiału wysunęła się kartka. Najpierw przeczytała instrukcję. Potem drugą wiadomość.
— Paweł, jestem obok. Oni wyjechali. — Może tylko do sklepu? — Do sklepu?
Wszystko jest surowe. W tej samej chwili z pomieszczenia gospodarczego dobiegł huk. Najpierw jeden, potem drugi, a później głośne, przeciągłe gęganie. — Co to było?
— zapytał Paweł. — Gęś — odpowiedziała Agnieszka. — Jaka gęś? — Ta na kolację.
Zanim zdążyli dojść do drzwi, drewniana pokrywa kosza przesunęła się na bok. Gąsior wysunął głowę, rozejrzał się i jednym silnym ruchem wyskoczył na podłogę. — Boże, on żyje. — Przecież miał być żywy.
Myślałem, że ktoś się nim zajmie. Gąsior rozłożył skrzydła i ruszył prosto na Pawła. Paweł uciekł do salonu. Ptak pobiegł za nim, ślizgając się po panelach i sycząc tak, jakby od początku wiedział, kto w tym domu najbardziej zasłużył na pościg.
— Złap go czym? — Nie wiem, rękami. Paweł chwycił ręcznik kuchenny i próbował zarzucić go na gąsiora. Ptak skręcił gwałtownie, wpadł na kosz z jabłkami i rozsypał owoce po całej podłodze.
Gąsior przebiegł przez jadalnię, zaczepił pazurami o skraj odświętnej serwety i ściągnął ją ze stołu razem z dekoracyjnym świecznikiem. — Paweł, zrób coś. — Właśnie robię. Ptak schował się pod stołem.
Paweł uklęknął i próbował podejść z jednej strony, a Agnieszka z drugiej. Kiedy już prawie go mieli, gąsior wystrzelił spomiędzy krzeseł i pobiegł do przedpokoju. Po drodze zahaczył o worek ziemniaków. Worek przewrócił się, rozdarł, a ziemniaki rozsypały po całym korytarzu.
Agnieszka zadzwoniła do Teresy. Nie odebraliśmy. Zadzwoniła drugi raz, potem trzeci. W końcu na ekranie mojego telefonu pojawiło się jej imię.
Włączyłem głośnik. — Gdzie wy jesteście? Goście zaraz przyjadą. Nic nie jest gotowe.
Wszystko jest surowe, a ten przeklęty gąsior biega po całym domu. W tle słyszałem Pawła: „Nie stój na środku. Zablokuj mu drzwi”. — To miało być przygotowane.
Przecież mama miała zrobić 25 dań. Co ja teraz powiem rodzicom? Podniosłem łyżkę, spróbowałem rosołu i odpowiedziałem spokojnie. — Nie denerwuj się.
Pierwsze 10 dań jest najtrudniejsze, potem pozostałe 15 robi się już bez strachu. Po drugiej stronie zapadła cisza. Potem rozległ się dzwonek do drzwi. — O Boże, przyjechali Bożena i Wiesław — wyszeptała Agnieszka.
Bożena i Wiesław weszli do domu dokładnie w chwili, gdy Paweł klęczał na podłodze w salonie i próbował wyciągnąć gąsiora spod fotela za pomocą ręcznika. Na dywanie leżały jabłka, w przedpokoju turlały się ziemniaki. Agnieszka miała na sobie czerwony fartuch z napisem „Główna szefowa rodziny” i trzymała drewnianą łyżkę tak mocno, jakby zamierzała nią dowodzić całą akcją ratunkową. Bożena zatrzymała się w progu.
— Co tu się dzieje? Wiesław spojrzał na Pawła, potem na ziemniaki, a na końcu na gęś, która syczała spod fotela. — To jest ta elegancka rocznica? — zapytał.
Agnieszka natychmiast ruszyła w ich stronę. — Mamo, tato, wszystko wam wyjaśnię. Jerzy i Teresa nagle wyjechali bez słowa. Zostawili nas samych i nieprzygotowanych.
— Jak to nieprzygotowanych? — zapytała Bożena. — Wszystko jest surowe. Całe menu.
25 dań. — Jakie 25 dań? — No przecież mówiłam. Rosół, barszcz, zrazy, kaczka, gęś, ciasta, sałatki.
— Ale po co to? — Jak to po co? Na naszą rocznicę. — Agnieszko, ja chciałam przyjechać na zwykły rodzinny obiad — powiedziała Bożena.
Wiesław zdjął płaszcz. — Mnie wystarczyłby żurek, kawałek pieczonego mięsa i porządny tort z cukierni. — Ale zaprosiliśmy gości. — Ty zaprosiłaś?
— odpowiedziała Bożena. — My nawet nie wiedzieliśmy, że planujesz przyjęcie na tyle osób. Bożena spojrzała na córkę. — Teresa naprawdę miała to wszystko ugotować sama?
— Ona lubi gotować. Sama po operacji. Miała dobrze rozpisany plan. — Plan nie ugotuje rosołu.
Wiesław podszedł do stołu i podniósł kartkę z menu. — Pasztet. Trzy rodzaje śledzi. Kaczka, gęś, zrazy, kluski, dwa ciasta i tort.
Ty chciałaś otworzyć restaurację czy świętować rocznicę? — Chciałam, żeby wszystko wyglądało odpowiednio. — Odpowiednio dla kogo? — Dla was.
— Dla nas? — Bożena spojrzała na nią uważnie. — Powiedziałaś Teresie, że nie lubimy prostych emerytów? Agnieszka zamarła.
Paweł przestał szarpać ręcznik. W domu na moment zrobiło się cicho. Nawet gąsior jakby czekał na odpowiedź. — Ja tylko chciałam uniknąć niezręcznych rozmów.
— Jakich rozmów? — zapytał Wiesław. — O ZUS-ie, przychodniach, lekach. Bożena zrobiła krok w stronę córki.
— Sama w zeszłym tygodniu przez pół godziny opowiadałam ci o kolejce do okulisty. — A ja od miesiąca narzekam na ceny leków na ciśnienie — dodał Wiesław. — Chciałam, żeby było elegancko. — Nie — powiedziała Bożena.
— Chciałaś wyglądać na kogoś, kim nie jesteś, i zrobiłaś z własnej teściowej kucharkę, której wstyd pokazać gościom. Paweł wstał powoli. — Nie zwalajcie wszystkiego na Agnieszkę. Wiesław spojrzał na niego.
— Wiedziałeś? Paweł zawahał się. — Wiedziałem o tym. — A o tym, że twoja matka ma siedzieć w kuchni?
— Tak. Wiesław odłożył kartkę. — To dobrze, że wiem. Bo zanim przedstawię cię komukolwiek z moich znajomych, musisz najpierw nauczyć się szanować własną matkę.
Nie będę polecał człowieka, który pozwala traktować rodziców jak służbę. W tej chwili gąsior wyskoczył spod fotela. Ruszył prosto na Pawła, trzepocząc skrzydłami i sycząc. Paweł chwycił srebrną tacę z komody i zasłonił się nią jak tarczą.
— Zabierzcie go ode mnie. Wiesław pierwszy raz tego wieczoru się uśmiechnął. — Chyba też ma ci coś do powiedzenia. Po kilkunastu minutach wspólnymi siłami udało im się zagonić ptaka do garażu.
Dostał wodę, ziarno i stary koc na noc. Rano miał wrócić do gospodarstwa. Potem Wiesław wyjął telefon. — Zamawiam pizzę.
— Nie — jęknęła Agnieszka. — Albo pizzę, albo surową kapustę. Wybieraj. Zamówił kilka dużych pizz za prawie czterysta złotych.
Goście, którzy przyjechali później, jedli je z odświętnych talerzy. Niektórzy się śmiali, inni udawali, że wszystko jest częścią żartu. Paweł przez półwieczoru zbierał ziemniaki z podłogi, a potem je obierał, bo Agnieszka w panice wsypała cały worek do zlewu. Późno w nocy zadzwonił do mnie.
Tym razem w jego głosie nie było złości. — Tato — powiedział cicho. — Możemy porozmawiać? Następny dzień był pierwszym od dawna, w którym Teresa nie spojrzała ani razu na zegarek z niepokojem.
Rano miała zabieg na kolano, potem ćwiczenia w ciepłej wodzie i krótki spacer po parku. Szliśmy powoli pod starymi drzewami. Teresa trzymała mnie pod ramię, ale nie dlatego, że musiała. Po prostu chciała.
Po południu usiedliśmy w małej kawiarni przy sanatorium. Zamówiłem czarną kawę, a ona herbatę i kawałek szarlotki z bitą śmietaną. — Wiesz, Jerzy — powiedziała w końcu. — Chyba pierwszy raz od wielu lat odpoczywam i nie mam wyrzutów sumienia.
— A wcześniej miałaś? — Zawsze jak siedziałam, myślałam, że mogłabym coś ugotować. Jak czytałam książkę, przypominałam sobie o praniu. Jak jechaliśmy gdzieś na dwa dni, martwiłam się, czy Paweł czegoś nie potrzebuje.
— Paweł ma prawie 40 lat. — Wiem. Tylko chyba za długo byłam przekonana, że matką jest się głównie wtedy, kiedy człowiek coś robi dla dziecka. A teraz zaczynam myśleć, że czasem trzeba też przestać robić.
Wieczorem wróciliśmy do pokoju. Teresa usiadła przy oknie z książką, a ja zrobiłem nam herbatę. Telefon zadzwonił kilka minut po dziewiątej. — Możemy porozmawiać?
— zapytał Paweł. — Mów. — To, co zrobiliście, ustawiło nas w bardzo niezręcznej sytuacji. — Nie zaczynaj od tego.
Powiedz uczciwie, co się wydarzyło. Zamilkł. W tle słyszałem ciche stukanie naczyń. — Mama Agnieszki była wściekła — powiedział w końcu.
— Ale nie dlatego, że nie było jedzenia. Powiedziała, że nie rozumie, jak mogliśmy oczekiwać, że mama ugotuje to wszystko sama. Wiesław też nie był zachwycony. — A ty?
— Ja wiedziałem o liście. Przyznał. Wiedziałem też, że mama miała zostać w kuchni. — I zgodziłeś się.
— Tak. Wydawało mi się, że to nic wielkiego. Jedna kolacja, kilka godzin. Myślałem, że mama jakoś sobie poradzi, bo zawsze sobie radziła.
— Chyba tak nie, bo zawsze ratowała cię przed skutkami twojej wygody. — Wiem, że zawaliłem. — Co dokładnie zawaliłeś? — Pozwoliłem Agnieszce traktować mamę jak darmową pomoc.
Sam też tak ją potraktowałem. To było pierwsze uczciwe zdanie, jakie usłyszałem od niego od wielu dni. — Co się stało po telefonie? — zapytałem.
— Przez prawie trzy godziny łapaliśmy tego gąsiora. Potem myłem podłogę. Zbierałem jabłka, sprzątałem jadalnię. Na końcu siedziałem przy zlewie i obierałem ziemniaki.
Wszystkie. Agnieszka wysypała cały worek. Nie wiem po co. — I co zrozumiałeś?
— Że ja nigdy nie widziałem, ile mama robiła. Przyjeżdżałem, siadałem przy stole, jadłem i wychodziłem. Wszystko było gotowe, więc wydawało mi się, że po prostu się pojawiło. Teresa odłożyła książkę na kolana.
— Jest tam Agnieszka? — zapytałem. — Tak, chcę z tobą porozmawiać. Po chwili usłyszałem jej głos.
Nie był już ostry ani pewny siebie. — Jerzy, ja wiem, że przesadziłam. — Nie przesadziłaś. Przekroczyłaś granicę.
Agnieszka zaczęła płakać. — Chciałam tylko, żeby wszystko dobrze wypadło, żeby rodzice byli dumni, żeby ludzie zobaczyli, że potrafimy urządzić piękne przyjęcie. — To wymienię ci fakty. Teresa jest po operacji i nadal boli ją kolano.
Kazałaś jej odwołać rehabilitację. Dałaś jej listę 25 dań. Chciałaś wykorzystać nasz dom, a potem zabroniłaś jej usiąść przy własnym stole, bo rzekomo nie pasowała do twoich gości. — Wiem.
— Nie. Dopiero zaczynasz rozumieć. Od dziś obowiązują nowe zasady. Nie wchodzicie do naszego domu bez dzwonienia.
Nie urządzacie u nas żadnych spotkań bez naszej wyraźnej zgody. Nie wykorzystujecie zdrowia Teresy jako rodzinnego zaplecza. Wszystkie przyszłe święta, rocznice i przyjęcia organizujecie sami albo rezerwujecie restaurację. Po drugiej stronie było cicho.
— Rozumiesz? — Tak — odpowiedziała Agnieszka. — Paweł, rozumiesz? — Tak — powiedział syn.
Nie próbował się targować. Nie mówił, że przesadzam. Po raz pierwszy przyjął konsekwencje bez dyskusji. — Po trzech godzinach z ziemniakami już rozumiem, dlaczego mama zawsze mówiła, że obiad sam się nie robi.
Teresa zamknęła oczy. Widziałem, że walczy ze łzami. — Porozmawiamy po powrocie — powiedziałem i rozłączyłem się. Przez chwilę siedzieliśmy w ciszy.
Teresa patrzyła za okno, gdzie światła sanatorium odbijały się w mokrej alejce. — Jerzy — odezwała się. — Kiedy wrócimy, chcę sama porozmawiać z Agnieszką. — Jesteś pewna?
Skinęła głową. — Tym razem nie po to, żeby ją usprawiedliwić. Po tygodniu wracaliśmy z Nałęczowa pociągiem. Teresa siedziała przy oknie i trzymała na kolanach małą torbę z dokumentami z zabiegów.
Wyglądała inaczej niż przed wyjazdem. Nie młodziej, nie jak po cudzie — po prostu spokojniej. Szła pewniej, mniej zaciskała usta przy każdym kroku i nie zerkała co chwilę na telefon. Kiedy pociąg wjechał na dworzec, zobaczyłem ich od razu.
Paweł stał przy barierce z rękami w kieszeniach. Wyglądał na niewyspanego i wyraźnie nie wiedział, co zrobić z własną twarzą. Agnieszka trzymała bukiet jasnych kwiatów. Na przedramieniu miała przewieszony czerwony fartuch z napisem „Główna szefowa rodziny”.
Gdy nas zauważyli, oboje ruszyli w naszą stronę. — Mamo — powiedział Paweł. Nie dodał nic więcej. Wziął od Teresy walizkę i uścisnął ją ostrożnie, jakby bał się, że zbyt mocny ruch może wszystko popsuć.
Agnieszka podała jej kwiaty. — To dla mamy. Teresa przyjęła bukiet, ale nie powiedziała od razu, że wszystko jest w porządku. Dawniej zrobiłaby to automatycznie.
Tym razem tylko skinęła głową. W samochodzie przez pierwsze kilka minut panowała cisza. W końcu Paweł odezwał się z przedniego siedzenia. — Dom jest posprzątany.
— Dobrze. — Sami umyliśmy podłogi i kuchnię. Potem jeszcze zamówiliśmy firmę, żeby doczyścili dywan i fotele. — A gęś?
— zapytała Teresa. Agnieszka spuściła wzrok. — Wróciła do gospodarstwa, cała i zdrowa. — Gospodarz się śmiał — dodał Paweł.
— Powiedział, że dawno nie widział gąsiora tak zadowolonego z powrotu do domu. Teresa parsknęła śmiechem. Krótko, ale szczerze. Kiedy weszliśmy do naszego domu, od razu poczułem rosół.
Nie drogie perfumy, zimny tłuszcz ani dym z przypalonego mięsa. Rosół. Zwyczajny, domowy zapach. W jadalni stół był nakryty dla czterech osób.
Bez winietek, srebrnych świeczników i pokazowych dekoracji. Stały na nim talerze, miska sałatki jarzynowej, półmisek z pierogami i sernik. Cztery dania. Tylko cztery.
A jednak po raz pierwszy od dawna ten stół wyglądał jak miejsce dla rodziny, a nie scena do popisywania się przed obcymi. Paweł zdjął marynarkę. — Rosół zrobiłem sam. — Sam?
— Agnieszka powiedziała mi, ile czego dać, ale warzywa obierałem ja. I ziemniaki też — dodał. Skrzywił się. — Ziemniaki zdecydowanie też.
Usiedliśmy. Pierogi były nierówne. Jedne za duże, inne tak małe, że ledwo mieściło się w nich nadzienie. Kilka rozkleiło się na brzegu.
Paweł postawił półmisek przed Teresą. — Pierogi są trochę koślawe, ale ziemniaki obrałem sam. Teresa wzięła jednego i obejrzała go uważnie. — Widać.
Powiedziała to poważnie, ale w oczach miała uśmiech. Agnieszka ukroiła sernik. — Zrobiłam według przepisu mamy. Tylko spód kupiłam gotowy, bo pierwszy mi się przypalił.
— Sałatka też wasza? — zapytałem. — Nie — przyznała. — Z dobrej garmażerii.
Tak samo śledzie. Uznaliśmy, że cztery rzeczy wystarczą i nie będziemy udawać, że umiemy wszystko. Jedliśmy przez chwilę w ciszy. Potem Agnieszka odłożyła widelec.
— Chcę coś powiedzieć. Teresa spojrzała na nią spokojnie. — Słucham. Agnieszka wzięła głęboki oddech.
— Przepraszam za listę 25 dań. Za to, że kazałam mamie odwołać rehabilitację. Za to, że chciałam urządzić przyjęcie w waszym domu, jakby należał do mnie. I za to, że powiedziałam, że moi rodzice nie chcą siedzieć przy jednym stole z prostymi emerytami.
Jej głos zadrżał. — To nie była prawda. Chciałam wyglądać lepiej, niż naprawdę żyjemy. Bałam się, że rodzice pomyślą, że sobie nie radzimy, i zrobiłam z mamy osobę, którą można schować w kuchni.
Teresa nie przerywała. — Teraz już wiem, że łatwiej napisać listę niż ugotować choćby cztery porządne dania. Paweł odchrząknął. — I że nawet cztery dania wymagają prawie całego dnia.
Teresa położyła dłonie na stole. — Przyjmuję przeprosiny — powiedziała. — Ale musicie coś zrozumieć. Ja już nigdy nie będę gotowała ze strachu, że jeśli odmówię, stracę syna.
Paweł spuścił głowę. — Nie stracisz mnie. — To dobrze, bo od teraz będę czasem mówiła nie. Wstałem, sięgnąłem po fartuch leżący na oparciu krzesła i podałem go Agnieszce.
— Zachowaj go. Następną rocznicę urządzacie u siebie. Agnieszka wzięła fartuch obiema rękami. — U siebie.
Paweł spojrzał na matkę. — A czy następnym razem można kupić już obrane ziemniaki? Teresa uśmiechnęła się. — Można.
Ale wtedy ominie cię najważniejsza część rodzinnej nauki. Tym razem roześmialiśmy się wszyscy. Nie wszystko zostało naprawione jednym obiadem. Wiedziałem o tym.
Zaufanie nie wraca po bukiecie kwiatów i krzywych pierogach. Wraca powoli, w drobnych gestach, w dotrzymanych słowach i w szacunku do granic. Ale to był początek.