Zawibrował telefon w warsztacie, gdy docinałem blat pod zlew. Spojrzałem na ekran i ręka mi stanęła. Mama. Pierwszy raz od szesnastu lat sama do mnie zadzwoniła.
Sześćset tysięcy kilometrów dzieliło mnie od tamtego wieczoru, kiedy dostałem w prezencie na osiemnaste urodziny pusty termos i słowa ojca: „Dasz sobie radę”. Wtedy stałem przy stole, a obok siedziała siostra, która na swoje szesnaste urodziny dostała klucze do kawalerki we Wrocławiu. Matka płakała ze szczęścia, ojciec był dumny jak król. A ja dostałem termos.
Pusty. Nawet nie pachniało w nim herbatą, tylko zimnym metalem. Ojciec powiedział: „Cały świat jest twój. Jesteś dorosły.
Trzeba sobie radzić”. Czekałem na żart, na „no dobra, a teraz normalny prezent”. Ale nic takiego nie nastąpiło. Matka poprawiła serwetkę przy talerzu i powiedziała: „Artur zawsze był samodzielny”.
Wziąłem kawałek tortu i poszedłem do swojego pokoju. Siedziałem przy biurku, jadłem go plastikowym widelczykiem i patrzyłem na ten termos. Pusty. Dokładnie jak ja wtedy.
Wieczorem zadzwonił dziadek Heniek. Mieszkał pod Wrocławiem, w starym domu z warsztatem, robił meble przez całe życie. Powiedział tylko: „Przyjedź do mnie na trochę. Nauczę cię czegoś pożytecznego, bo z ciebie ręce są, tylko jeszcze nie wiesz do czego”.
Dwa tygodnie później siedziałem w pociągu. Jedna torba, kilka koszulek, dokumenty i ten termos. Matka zrobiła mi kanapki do reklamówki, jakby nic się nie wydarzyło. Ojciec podał rękę: „Dasz sobie radę”.
Heniek czekał na mnie na peronie. Rzucił okiem na termos i splunął w bok na tory. „No ładnie” – powiedział tylko. Nie pytał więcej.
U niego nie trzeba było tłumaczyć. Jak chciałeś mówić, to mówiłeś. Jak nie, to siedziałeś cicho. I też było dobrze.
Jego warsztat pachniał drewnem, olejem i trocinami. Na ścianach wisiały narzędzia, wszystko na swoim miejscu. Pierwszej nocy leżałem na rozkładanej kanapie i patrzyłem w sufit. Pierwszy raz w życiu byłem naprawdę sam i pierwszy raz nikt ode mnie niczego nie chciał.
Od rana Heniek zaprzęgnął mnie do roboty. Nie pytał, czy mam ochotę. Po prostu podał mi papier ścierny. „Jak robisz byle jak, to od razu widać”.
Uczył mnie patrzeć na drewno: „Drewno zawsze ci mówi, gdzie pęknie. Trzeba tylko umieć patrzeć”. I jeszcze: „Ludzie nie kupują szafek, kupują spokój. Że im się wszystko pomieści”.
Miał swoje teksty. Proste, ale mądre. Przy nim człowiek dorastał jakoś mimochodem. Minęły miesiące, potem lata.
Zrobiłem pierwszą kuchnię sam, potem drugą, potem zacząłem mieć własnych klientów. Heniek siedział wtedy na stołku pod ścianą i tylko kiwał głową. „No, teraz już nie spartolisz”. Magdę poznałem w markecie budowlanym.
Kłóciła się z facetem od płytek, bo jej wcisnął zły kolor. Pomyślałem: „Oho, charakterek ma”. Heniek ją od razu polubił. „Ta cię ustawi do pionu” – powiedział kiedyś przy kolacji.
Miał rację. Dziadek odchodził powoli. Najpierw ręce zaczęły mu drżeć, potem coraz częściej siadał w trakcie pracy, aż któregoś dnia po prostu nie wyszedł rano do warsztatu. Był marzec.
Pamiętam dokładnie ciszę tamtego poranka. Bez radia, bez stukania narzędzi. Jakby ktoś wyjął serce z tego miejsca. Pogrzeb był mały.
Po wszystkim siedziałem sam w warsztacie i patrzyłem na termos, który stał na półce nad stołem roboczym. Heniek postawił go tam pierwszego dnia. „Niech stoi” – powiedział. „Kiedyś sam zrozumiesz”.
Nie miałem pojęcia, o czym mówi. Lata mijały szybko. Praca, ślub z Magdą, narodziny Natalki. Od rodziców czasem przychodził SMS na święta.
Od Karoliny jeszcze rzadziej. Aż pewnego dnia zadzwoniła ciotka Irena, taka, co zawsze wszystko wiedziała pierwsza. Najpierw pytała o zdrowie, potem o Natalkę, potem zrobiła tę swoją charakterystyczną pauzę. „Słyszałeś o Karolinie?
”. „Nie”. „Rozwodzi się chyba. Źle tam u nich.
Bardzo źle”. I nagle matka zadzwoniła naprawdę. Nie SMS, nie „wesołych świąt”, nie suchy komunikat. Normalny telefon.
Głos miała starszy. „Przyjechałbyś? ”. Zapytałem po co.
„Musimy porozmawiać”. O czym? „Nie przez telefon”. Zgodziłem się na spotkanie u Leszka, notariusza, którego znałem ze szkoły.
To on pomógł mi po śmierci dziadka przepisać warsztat i papiery. „Heniek wszystko miał poukładane. Mądry chłop był”. Magda, kiedy dowiedziała się o spotkaniu, wyciągnęła z kieszeni małe pudełko.
„Masz. Dyktafon. Włączasz, chowasz do kieszeni i tyle. Wolę, żebyś wrócił z nagraniem, niż z poczuciem, że znowu cię przekręcili”.
Schowałem go do kurtki i pierwszy raz od telefonu matki poczułem coś na kształt spokoju. W kancelarii siedzieli już wszyscy. Matka w beżowym płaszczu, ojciec bardziej siwy niż go pamiętałem, a Karolina schudnięta, z boku. Zaczęła matka: „Artur, my już nie jesteśmy młodzi.
Ojciec coraz gorzej znosi zimy. Dom duży, wszystko drogie. Ty masz warsztat, doświadczenie. Moglibyśmy mieszkać razem.
Ty, Magda, Natalka”. A potem: „Karolina potrzebowałaby wtedy trochę pomocy na nowy start”. Zapytałem jakiej pomocy. „Dom jest duży.
Warsztat też. Ty sobie wszędzie poradzisz”. To zdanie weszło we mnie jak gwóźdź. Tak zwyczajnie, tak lekko.
Szesnaście lat i dalej to samo. Patrzyłem na Karolinę, ale ona nie odezwała się ani razu. Siedziała skulona, obracała pierścionek na palcu i milczała. „Czyli mam oddać dom?
”. Matka się obruszyła. „Nie mów tak brutalnie. Chcemy po prostu, żeby rodzina sobie pomogła.
Ty zawsze byłeś silny”. Wstałem powoli. „Muszę się zastanowić”. Na parkingu padał mokry śnieg.
Wsiadłem do samochodu, zamknąłem drzwi i dopiero wtedy wyciągnąłem dyktafon. Czerwona lampka dalej mrugała. Po spotkaniu długo nic się nie działo. Minęła wiosna, potem lato.
Robiłem kuchnie jedna za drugą. I wtedy przyszły pierwsze skargi. Najpierw sąsiadka, dwa domy dalej, że po osiemnastej nie szlifować, bo wnuk zasypia. Przeprosiłem, kończyłem wcześniej.
Potem ktoś anonimowo wrzucił kartkę do skrzynki. „Ludzie też chcą odpoczywać”. Tydzień później przyjechała kontrola z gminy. Byli uprzejmi, robili zdjęcia, spisywali maszyny.
„Na razie to tylko kontrola, ale jeśli skargi będą się powtarzać, gmina może ograniczyć godziny działalności”. Wieczorem Magda siedziała przy stole z kalkulatorem. „Jak ci ograniczą godziny pracy, to miesięcznie jesteśmy w plecy kilka tysięcy”. Zapytała: „Ty naprawdę myślisz, że to przypadek?
”. Nie odpowiedziałem od razu, bo już wtedy o tym myślałem. Za dużo wszystkiego naraz. Następnego dnia zadzwoniłem do Leszka.
„Ktoś ich podkręca” – powiedział od razu. „Ktoś dzwonił do urzędu kilka razy. Pytał dokładnie o procedury, o hałas, o możliwość ograniczenia działalności”. Kobieta.
„Tak słyszałem”. Patrzyłem w okno kancelarii na pusty rynek i nagle przypomniałem sobie Karolinę siedzącą u Leszka, milczącą, skuloną. „Jedź do niej. Do Warszawy” – powiedział Leszek.
„Jak chcesz znać prawdę, to nie gadaj przez telefon”. Do Warszawy pojechałem w piątek rano. Karolina mieszkała na Ursusie, w nowym bloku wciśniętym między stare magazyny i torowiska. Mieszkanie było prawie puste.
Dwa krzesła, rozkładany stół, czajnik na podłodze. Pod oknem stały dwie walizki. Jedna dziecięca, różowa, z naklejką jednorożca. To uderzyło mnie najmocniej.
Nie bieda, nie pustka. Ta mała walizka. Zapytałem wprost: „To ty zgłaszałaś warsztat? ”.
Od razu spuściła wzrok. I wtedy już wiedziałem. „Mama mówiła, że jak zrobi ci się ciężej, to wrócisz. Może wtedy wszyscy zamieszkamy razem”.
Zapytałem, czy w to wierzyła. „Nie wiem” – powiedziała. To było chyba najbardziej uczciwe zdanie, jakie od niej usłyszałem od lat. Opowiedziała mi wszystko.
Sprzedali kawalerkę od rodziców. Michał mówił, że trzeba iść do przód. Większe mieszkanie, kredyt, remont. „No to poszliśmy.
A potem kredyt zaczął nas zjadać. Kłótnie. Remont się ciągnął. Ja straciłam pracę.
Michał zaczął siedzieć po nocach w robocie. I nagle się okazało, że mieszkanie nie jest nasze, tylko banku”. A Hania, jej córka, została u Michała w Poznaniu na stałe. Sąd tak ustalił.
Siedziała przede mną kobieta, która zrobiła świństwo własnemu bratu, i jednocześnie nie umiałem jej nienawidzić. „Mama codziennie dzwoni” – powiedziała cicho. „Powtarza, że ty sobie zawsze poradzisz”. Zacisnąłem szczękę.
To zdanie znowu jak przekleństwo. „A ty? Co ty myślisz? ”.
Długo milczała. „Ja już chyba nie wiem nic”. Wstałem powoli. Karolina też od razu się podniosła.
„Artur, co? Ja naprawdę nie chciałam ci zniszczyć życia”. Pokiwałem głową. „Wiem”.
I pierwszy raz chyba naprawdę to wiedziałem. Nie chciała mnie zniszczyć. Ona po prostu całe życie była gotowa uwierzyć matce bardziej niż sobie. Do domu wróciłem późno.
Magda siedziała w kuchni w grubym swetrze. Opowiedziałem jej wszystko. O walizkach, o córce Karoliny, o pustym mieszkaniu, o tym, jak matka powtarzała „Artur sobie poradzi”. Na końcu zapytała: „I co teraz?
”. Spojrzałem przez okno na warsztat. Termos stał na półce jak zawsze. „Nie wiem”.
Tej nocy długo nie mogłem zasnąć. Pierwszy raz od dawna zrozumiałem coś naprawdę wyraźnie. Ja przez całe życie próbowałem zasłużyć na coś, czego oni nawet nie planowali mi dać. Rano pojechałem do Leszka.
„Miała udział, ale nie ona tym steruje” – powiedziałem. Leszek kiwnął głową, jakby dokładnie tego się spodziewał. „Czyli problemem dalej jest twoja matka”. Zapytał: „To czego chcesz?
”. Dobre pytanie. Nie zemsty. Nie.
Czegoś innego, czegoś, czego wcześniej nawet nie umiałem nazwać. „Chcę, żeby to się skończyło. Żeby za pięć lat znowu nie było telefonu, że mam oddać pół życia, bo rodzina”. Leszek otworzył laptop.
„Dobra, to ustalamy granicę”. To słowo od razu mi siadło w głowie. Granice. Nie kara, nie wojna.
Granice. Pomagać im chcesz? Pomyślałem o ojcu, starszym, coraz bardziej zgarbionym. „Tyle, żeby mieli spokojnie na życie i leki.
Około trzech tysięcy miesięcznie”. Leszek gwizdnął cicho. „Jesteś lepszym człowiekiem niż ja”. „Nie, po prostu nie chcę potem patrzeć w lustro jak oni”.
Co z Karoliną? „Ma podpisać, że nie ma żadnych roszczeń do domu, warsztatu i firmy”. Leszek pisał dalej. „Co jeszcze?
”. Spojrzałem w okno i nagle przypomniałem sobie tamten termos, pusty środek, zimny metal. „Chcę jeszcze jedną rzecz. Matka ma napisać własnoręcznie, że traktowała mnie i Karolinę nierówno”.
Zapadła cisza, nawet klawiatura ucichła. „Wiesz, że dla niej to będzie gorsze niż pieniądze”. Kiwnąłem głową. „Właśnie dlatego tego chcę.
Nie dla upokorzenia. Dla prawdy, choć raz nazwanej normalnie”. Leszek przygotował też cofnięcie pełnomocnictwa dla Karoliny, tego, o którym dowiedziałem się wcześniej przypadkiem. Matka i ojciec dali jej prawo do zarządzania wszystkim: domem, kontami, papierami.
Jakby już dawno ustalili, kto w tej rodzinie jest naprawdę ważny. Do domu rodziców pojechaliśmy w sobotę przed południem. Termos leżał na tylnym siedzeniu. Pierwszy raz od wielu lat zabrałem go z warsztatu.
Może chciałem, żeby oni też go wreszcie zobaczyli naprawdę. Dom wyglądał dokładnie tak samo jak zawsze. Tylko oni byli starsi. Matka otworzyła drzwi jeszcze zanim zapukaliśmy.
Miała fartuch w drobne kwiatki i pachniała pieczonym sernikiem. Aż człowieka bolało od tej zwyczajności. W salonie siedział ojciec, telewizor był wyłączony. Karolina przy oknie, w grubym swetrze, z włosami związanymi byle jak.
Jak mnie zobaczyła, od razu spuściła wzrok. Matka zaczęła nalewać herbatę. „Sernik jeszcze ciepły. Artur zawsze lubił z rodzynkami”.
To było chyba pierwsze zdanie od lat, które zabrzmiało jak coś ciepłego, i właśnie dlatego zrobiło mi się jeszcze gorzej. Wyciągnąłem termos i postawiłem go na stole obok cukiernicy. Matka zamilkła. Ojciec spojrzał na niego długo, jakby rozpoznał starego znajomego.
Karolina też patrzyła. „Ty go jeszcze masz? ”. „Mam”.
Leszek wyjął spokojnie dyktafon. Matka od razu zesztywniała. „Po co to? ”.
„Żebyśmy niczego potem nie pamiętali inaczej” – odpowiedział spokojnie. Nie protestowała. Jakby już była zmęczona walką. Leszek włączył pierwsze nagranie.
Pokój wypełnił głos matki: „Ty sobie wszędzie poradzisz”. Potem moje pytania, jej tłumaczenia. Cisza Karoliny. Ojciec siedział nieruchomo, patrzył tylko na obrus.
Drugie nagranie było gorsze. Karolina w pustym mieszkaniu. Jej głos łamiący się przy słowach: „Mama mówiła, że jak zrobi ci się ciężej, to wrócisz”. Matka pobladła.
Naprawdę, nie teatralnie. Jakby ktoś nagle spuścił z niej całe powietrze. „Grażyna” – odezwał się ojciec pierwszy raz od naszego przyjazdu. Ale ona już zaczęła mówić szybko: „Ja chciałam dobrze.
Boże, przecież to rodzina. Karolina została sama, dziecko daleko, a ty zawsze byłeś silny”. Przerwałem spokojnie: „Silny? Czy po prostu wygodny?
”. Leszek wyjął dokumenty. „Warunki są proste”. Mówiłem dalej, spokojnie, prawie chłodno.
O miesięcznej pomocy, o trzech tysiącach, o cofnięciu pełnomocnictwa, o zrzeczeniu się roszczeń. A potem podałem matce ostatnią kartkę. Wzięła ją drżącymi palcami. Czytała długo.
W końcu podniosła na mnie mokre oczy: „Ty naprawdę tego potrzebujesz? ”. Poczułem ścisk w gardle, ale odpowiedziałem od razu: „Tak”. Cisza zrobiła się ciężka jak kamień.
Nagle ojciec wyciągnął rękę, wziął długopis i podpisał cofnięcie pełnomocnictwa bez słowa. Matka spojrzała na niego tak, jakby pierwszy raz w życiu zrobił coś bez jej zgody. Zdzisław odłożył długopis, spojrzał na nią zmęczonymi oczami starego człowieka i powiedział tylko jedno słowo: „Dosyć”. Nic więcej.
Ale w tym jednym słowie było całe ich małżeństwo. Matka zaczęła płakać niegłośno. Po prostu siedziała przy stole i płakała nad kartką papieru. Karolina podpisała od razu bez dyskusji, jakby już dawno wiedziała, że do tego dojdzie.
Na końcu matka wzięła długopis. Ręce trzęsły jej się tak mocno, że podpis wyszedł krzywy. Potem własnoręcznie napisała zdanie, którego bała się najbardziej. Że traktowała dzieci nierówno, że wiedziała o tym i że teraz też to widzi.
Leszek schował dokumenty do teczki. Ojciec nalał sobie herbaty. Matka dalej płakała cicho, a termos stał pośrodku stołu. Pusty.
Po tamtym obiedzie wszystko nagle ucichło jak po burzy. Warsztat dalej pachniał drewnem i klejem. Klienci wrócili. Kontrole z gminy nagle przestały się interesować moją posesją.
Sąsiadka znowu mówiła mi dzień dobry. Pierwszego dnia każdego miesiąca z konta schodziły trzy tysiące złotych. Automatycznie. „Mniej emocji” – powiedział Leszek.
Miał rację. Matka nie dzwoniła ani razu. Ojciec przysłał tylko jednego SMS-a: „Doszło”. Odpisałem „dobrze” i tyle.
Nie było już o czym rozmawiać. Na początku myślałem, że poczuję ulgę większą niż czułem naprawdę. Że człowiek po takich latach powinien nagle odetchnąć pełną piersią. A tymczasem ja po prostu pracowałem dalej, jak zawsze.
Może na tym właśnie polega dorosłość, że największe rzeczy kończą się zwyczajnie, bez muzyki, bez wielkich słów. Któregoś poranka wszedłem do warsztatu wcześniej niż zwykle. Było jeszcze ciemno. Włączyłem światło nad stołem roboczym i spojrzałem na termos.
Stał tam jak przez ostatnie szesnaście lat. Zielony, poobijany, z odpryskiem przy korku. Pusty. Podszedłem do półki i pierwszy raz od dawna wziąłem go do ręki.
Metal był chłodny. Odkręciłem korek. W środku pachniało tylko starym aluminium i kurzem. Nagle przypomniał mi się Heniek, jak parzył herbatę tak mocną, że łyżeczka prawie stawała pionowo.
„Dwie łyżki liściastej, odrobina cukru, plaster cytryny. Herbata ma człowieka postawić na nogi, a nie go głaskać”. Poszedłem do domu, zagotowałem wodę i zrobiłem dokładnie taką herbatę jak on. Pierwszy raz nalałem ją do tego termosu.
Stałem chwilę nad zlewem i patrzyłem, jak para unosi się spod korka. I wtedy dotarło do mnie coś prostego. Przez tyle lat myślałem, że ten termos jest symbolem pustki. A może nigdy nim nie był?
Może był po prostu pustym naczyniem. A to, czym człowiek go napełni, zależało już od niego. Od tamtej pory codziennie rano robiłem herbatę przed pracą. Mocną, czarną, taką jak Heniek.
Natalka szybko to zauważyła. Któregoś dnia siedziała na stole roboczym, owinięta moją za dużą bluzą. „Tato, czemu ten termos jest taki brzydki? ”.
„Bo jest stary”. „Kupimy nowy”. Spojrzałem na niego. Na obdrapaną farbę, na wgniecenie przy boku.
„Nie. Bo ten jest mój”. Magda też zauważyła zmianę. Wieczorami siedzieliśmy częściej razem w kuchni bez telewizora.
Natalka rysowała coś przy stole, a my piliśmy herbatę i gadaliśmy o zwykłych rzeczach. O szkole, o rachunkach, o tym, że trzeba będzie pomalować płot przed latem. Normalne życie. Takie, którego kiedyś strasznie się bałem, bo wydawało mi się za małe, a teraz okazało się dokładnie tym, czego człowiekowi najbardziej potrzeba.
Któregoś dnia Magda weszła do warsztatu i zobaczyła mnie siedzącego z kubkiem herbaty przy stole roboczym. „O, proszę. Pan majster odpoczywa”. Kiwnąłem głową.
Spojrzała na termos. „Dziadek Heniek byłby zadowolony”. Pogładziłem dłonią metalową obudowę i wtedy powiedziałem coś, czego wcześniej sam jeszcze do końca nie rozumiałem. „Oni nie dali mi ciepła”.
Magda patrzyła na mnie spokojnie. Uśmiechnąłem się lekko. „Sam je sobie zrobiłem”. Karolina zadzwoniła w środę wieczorem.
Numer miałem zapisany, ale i tak przez chwilę patrzyłem na ekran, zanim odebrałem. „Artur, nie rozłączaj się”. „Nie rozłączam”. W tle słyszałem zapowiedzi z dworca.
„Moglibyśmy się spotkać? ”. Po co? Długo milczała.
„Nie po pieniądze. Chciałam po prostu pogadać”. Zapytałem, gdzie jest. „Na dworcu głównym we Wrocławiu”.
Powiedziałem, że w sobotę będę przejeżdżał przez miasto, to przyjadę. Spotkaliśmy się w małej kawiarni przy peronach, takiej z plastikowymi stolikami i kawą z automatu. Karolina siedziała przy oknie, w zwykłej granatowej kurtce, włosy spięte niedbale gumką. Przyniosłem dwa kubki herbaty.
Przez chwilę żadne z nas się nie odzywało. W końcu powiedziała: „Pracuję teraz jako kasjerka”. Kiwnąłem głową. „A Hania?
”. Na jej twarzy pierwszy raz pojawiło się coś cieplejszego. „Dobrze. Była ostatnio u mnie cały weekend.
Pokazała mi, jak tańczy do jakiejś piosenki z internetu”. Uśmiechnęła się krótko. Potem znowu spoważniała. „Artur”.
Podniosłem wzrok. „Przepraszam”. Tylko tyle. Bez tłumaczenia, bez „ale”, bez matki, bez dzieciństwa.
Po prostu „przepraszam”. I chyba właśnie dlatego zabrzmiało prawdziwie. „Słyszę” – powiedziałem w końcu. Kiwnęła głową, jakby właśnie tego potrzebowała.
Nie przebaczenia, tylko żeby ktoś wysłuchał do końca. Po chwili powiedziała: „Mama choruje”. „Ciśnienie. Serce trochę też.
Lekarz kazał jej zwolnić. Tylko ona chyba nie umie”. Zapytała: „Mogę ci czasem pisać? ”.
Uśmiechnąłem się pod nosem. „Jak mama kiedyś. Raz na pół roku”. Karolina prychnęła cicho.
„Nie inaczej”. Wzruszyła ramionami. „Normalnie. Z pytaniem, co u Natalki.
Czy zrobiłeś kolejną kuchnię. Czy żyjesz”. Pomyślałem chwilę, potem kiwnąłem głową. „Możesz”.
I to było wszystko. Bez wielkiego pojednania, bez rzucania się sobie w ramiona. Ale czasem człowiekowi wystarczy, że ktoś wreszcie przestaje udawać. Do domu wróciłem wieczorem.
Już od progu pachniało naleśnikami. Natalka siedziała na podłodze w salonie i śmiała się tak głośno, że aż czkawki dostała. Magda klęczała obok niej z igłą i przyszywała skarpetkę lalce. „Tato!
Lalce odpadła noga prawie”. „To dobrze, że mama umie ratować świat” – powiedziałem. Magda spojrzała na mnie i od razu zobaczyła, że coś się zmieniło. Nie pytała przy dziecku, tylko lekko dotknęła mojej dłoni.
Poszedłem do warsztatu zgasić światło. Na półce stał termos. Podszedłem i zdjąłem go powoli. Był cięższy niż kiedyś.
Od herbaty, od czasu, od wszystkiego, co człowiek przez te lata do niego dolał. Trzymałem go chwilę w dłoniach, ciepły jeszcze, i pomyślałem sobie, że świat rzeczywiście okazał się cięższy niż pusty termos, ale był już mój.