Na studniówkę założyłam sukienkę uszytą z ubrań zmarłej mamy
Renata siedziała przy kuchennym stole i liczyła rachunki, kiedy powiedziałam, że do studniówki zostały trzy tygodnie. Na ceracie leżały faktury za prąd, potwierdzenie opłaty za mieszkanie i pismo z banku. Mój brat Kuba odrabiał matematykę przy drugim końcu stołu, udając, że nas nie słucha.
— Potrzebuję sukienki — powiedziałam. — Nie musi być droga. Widziałam jedną w komisie za sto osiemdziesiąt złotych.
Renata odłożyła długopis.
— Za jeden wieczór? Masz czarną spódnicę po kuzynce.
Przypomniałam jej o pieniądzach, które mama odłożyła dla mnie i Kuby. Po jej śmierci ojciec wpłacił je na dwa osobne rachunki. Mówił, że są na studia, prawo jazdy i ważne chwile. Kiedy sam zmarł na zawał, sąd rejonowy ustanowił Renatę naszym opiekunem prawnym. Mieszkała z nami od czterech lat i wszyscy uznali, że tak będzie najmniej boleśnie.
Trzy tygodnie po pogrzebie przyniosła z banku segregator z dokumentami po ojcu i schowała go w kredensie. Od tamtej pory odbierała pocztę, podpisywała pisma dotyczące renty rodzinnej i powtarzała, że dzieci nie muszą znać każdej kwoty. Wtedy przyjęłam to bez dyskusji.
— Te pieniądze utrzymują teraz dom — odpowiedziała. — A studniówka nie jest ważną chwilą. To tańce w sali gimnastycznej i zdjęcia, których za rok nikt nie będzie oglądał.
Kuba przestał pisać, ale nie podniósł głowy. Renata spojrzała na niego i zapytała, czy skończył zadanie. Rozmowa była zamknięta.
Miałam wtedy siedemnaście lat. Dziś mam pięćdziesiąt dwa i dobrze wiem, ile kosztuje życie, czynsz oraz jedzenie dla dwojga dzieci. Wtedy też nie byłam całkiem bezmyślna. Od śmierci ojca robiłam zakupy w osiedlowym sklepie, pilnowałam terminów opłat i wiedziałam, że jego renta rodzinna wpływa regularnie. Widziałam również nowe płytki w kuchni i używany samochód, który Renata kupiła dwa miesiące wcześniej.
Wieczorem Kuba zapukał do mojego pokoju. Trzymał karton wyjęty z pawlacza. W środku leżały dżinsowe spódnice mamy, dwie pary szerokich spodni i jasna kurtka, którą nosiła na działkę. Renata chciała oddać te rzeczy podczas opróżniania szafy, ale Kuba schował je bez pytania.
— Na technice szyliśmy torby — powiedział. — Pani Ewa pokazała mi też, jak zrobić wykrój.
— Z dżinsów chcesz uszyć sukienkę?
— Mogę spróbować. Najwyżej pójdziesz w tej spódnicy po kuzynce.
Maszynę do szycia pożyczył od pani Ewy. Przyniósł ją w reklamówce, razem z kredą krawiecką i rolką papieru. Pracowaliśmy późnymi wieczorami, gdy Renata była na zmianie w aptece albo zamykała się w sypialni. Kuba pruł boczne szwy, układał kawałki według odcieni i kilka razy kazał mi stać nieruchomo w starym podkoszulku, bo poprawiał talię.
Nie wyglądało to jak scena z filmu. Igła się łamała, materiał był za gruby, a na stole zostawały nitki przyklejone do masła i cukiernicy. Raz pokłóciliśmy się tak mocno, że Kuba wyszedł na klatkę schodową i przez pół godziny siedział na parapecie. Wrócił dopiero, gdy zaniosłam mu herbatę w kubku po mamie.
Sukienka była gotowa dwa dni przed studniówką. Góra powstała z jasnej kurtki, dół z pasów granatowego i spranego materiału. Na boku Kuba zostawił małą kieszeń ze spodni mamy. Szwy nie wszędzie były równe, lecz całość układała się dobrze i nie przypominała przebrania.
Renata zobaczyła ją rano na drzwiach szafy. Najpierw dotknęła materiału, a potem parsknęła.
— Naprawdę chcesz tak wyjść do ludzi?
Kuba stał za mną z miską płatków.
— Ja ją uszyłem — powiedział.
Renata obejjrzała go od góry do dołu.
— To widać.
Wypłukała filiżankę, choć była już czysta. Powiedziała, że oszczędzi nam wstydu i nie pojedzie na rozpoczęcie. Po chwili zmieniła zdanie. Miała przyjść z koleżanką z pracy, bo rodzice mogli oglądać poloneza z balkonu sali.
Studniówkę urządzono w domu kultury, nie w szkole. Pachniało lakierem do włosów, kawą i bigosem podgrzewanym na zapleczu. Kiedy weszłam, kilka osób patrzyło na sukienkę dłużej, niż było mi wygodnie. Koleżanka z ławki dotknęła kieszeni i zapytała, gdzie ją kupiłam. Potem podeszła nauczycielka plastyki. Obejrzała łączenia materiału i od razu zawołała Kubę.
Nie było śmiechu. Było za to mnóstwo pytań.
Pani Ewa, która przyszła jako opiekunka klasy Kuby, powiedziała dyrektorce domu kultury, że chłopak zrobił wszystko prawie sam. Dyrektorka prowadziła również młodzieżową pracownię kostiumu. Zaprosiła go na wakacyjne zajęcia i poprosiła o zgodę na sfotografowanie sukienki do kroniki.
Renata stała na balkonie z telefonem w dłoni. Gdy schodziła po schodach, spotkała ciocię Martę, młodszą siostrę mamy. To szkolna pedagog zadzwoniła do niej tydzień wcześniej. Zaniepokoiło ją, że nie mam pieniędzy nawet na niedrogą sukienkę, chociaż w dokumentach po rodzicach widniały nasze rachunki oszczędnościowe.
Ciocia nie zrobiła awantury. Wyjęła z torebki szarą teczkę i poprosiła Renatę, żeby następnego dnia przyszła z nią do banku. Miała odpis postanowienia sądu oraz zgodę na wgląd w historię rachunków. Renata ściszyła głos i powiedziała, że rodzinnych spraw nie załatwia się przy nauczycielach.
— Dlatego załatwimy je jutro — odpowiedziała ciocia. — Dziś przyszłam zobaczyć poloneza.
Tydzień później siedzieliśmy w kancelarii prawnej nad wydrukami z banku. Z naszych kont zniknęła większość oszczędności. Renata opłaciła nimi remont kuchni, ratę samochodu i kilka własnych długów. Tłumaczyła, że wszystko robiła dla domu, w którym również mieszkaliśmy. Prawniczka zapytała spokojnie, gdzie jest zgoda sądu na wypłaty przekraczające zwykły zarząd majątkiem małoletnich.
Takiej zgody nie było.
Postępowanie trwało kilka miesięcy. Renata przestała być naszym opiekunem, a my przenieśliśmy się do cioci Marty. Część pieniędzy udało się odzyskać po sprzedaży samochodu i ugodzie. Nie wszystko. Kuba długo obwiniał się, że wcześniej niczego nie zauważył, choć miał piętnaście lat i bardziej martwił się oceną z fizyki niż wyciągami bankowymi.
Sukienka wisi dziś w pokrowcu w mojej szafie. Kuba został kostiumografem w teatrze i nadal twierdzi, że jej lewy bok jest źle skrojony. W zeszłym roku wyjął ją dla mojej córki, która przygotowywała szkolny projekt o rodzinnych pamiątkach.
Rozłożyliśmy ją na kuchennym stole. W małej kieszeni nadal tkwił bilet z tamtej studniówki, złożony na cztery. Kuba chciał poprawić odpruty szew, ale poprosiłam, żeby go zostawił. Nastawiłam wodę, a on przesunął dłonią po spranym materiale kurtki mamy.
— Dobrze się trzyma — powiedział.
— Lepiej, niż wtedy myśleliśmy — odpowiedziałam.