Sąsiadka codziennie przynosiła mi niejadalne obiady, aż jej mąż powiedział, dlaczego tak bardzo ich potrzebowała
Trzymałam garnek nad pojemnikiem na bioodpady, kiedy usłyszałam za plecami chrząknięcie. Na ścieżce między naszymi domami stał pan Henryk, w rozpiętej kurtce i gumowych chodakach. Spojrzał na brunatną potrawkę, potem na mnie.
— Niech pani tego nie wyrzuca przy oknie — powiedział cicho. — Zofia czasem wygląda przez firankę.
Opuściłam garnek. Nie wiedziałam, czy bardziej wstydzę się kłamstw, którymi od dwóch miesięcy chwaliłam kuchnię jego żony, czy ulgi, że wreszcie ktoś zobaczył prawdę.
Do Wierzbowa przyjechałam po rozwodzie, mając pięćdziesiąt dwa lata i dwie walizki. Mąż został w naszym mieszkaniu w Olsztynie z kobietą, którą poznał w pracy, a ja dostałam połowę oszczędności i kilka pudeł z dokumentami. W tym samym miesiącu zamknięto hurtownię, w której prowadziłam księgowość. Nie chciałam wracać do siostry ani tłumaczyć znajomym, że wszystko jest w porządku, skoro nie było.
Wynajęłam mały domek na skraju miasteczka. Miał zielony dach, piec na pellet i kuchnię tak wąską, że drzwi lodówki ocierały o stół. Zamierzałam zostać do jesieni, uporządkować papiery po rozwodzie, znaleźć pracę i nie przywiązywać się do nikogo.
Zofia przyszła pierwszego wieczoru. Miała siwe włosy spięte plastikową klamrą i niosła półmisek przykryty haftowaną serwetką.
— Sama pani nie będzie jadła kanapek — oznajmiła. — Zrobiłam zapiekankę.
Za nią stał Henryk z reklamówką jabłek. Uśmiechnął się przepraszająco, jak człowiek, który wie więcej, ale nie zamierza niczego wyjaśniać na progu.
Zapiekanka składała się z rozgotowanego makaronu, twardych pieczarek i warstwy sera przypominającej podeszwę. Zjadłam kilka kęsów, resztę schowałam do lodówki. Następnego dnia Zofia zapytała przez płot, czy smakowało.
— Bardzo — odpowiedziałam.
Jej twarz od razu się rozjaśniła. Po południu przyniosła zupę ogórkową, w której pływały rodzynki. Potem były gołąbki z niedogotowanym ryżem, słony sernik i kotlety tak suche, że rozkruszały się pod widelcem.
Zjawiała się dwa albo trzy razy w tygodniu, zawsze przed obiadem. Siadała w mojej kuchni, poprawiała serwetkę pod cukierniczką i opowiadała o osiedlowym sklepie, cenach leków oraz o tym, kto na cmentarzu nie uprzątnął zniczy po Wszystkich Świętych. Henryk zwykle czekał przy furtce albo naprawiał coś w swoim garażu.
— Przypomina mi pani naszą Anię — powiedziała kiedyś Zofia, obracając filiżankę w dłoniach. — Ona też zawsze piła herbatę bez cukru.
Zapytałam, gdzie mieszka córka. Zofia spojrzała w okno.
— Daleko — odparła. — Henryk, zobacz, czy zamknąłeś szopę.
Nie wróciła do tematu.
Prawdę mówiąc, zaczęłam czekać na jej wizyty. W domu było cicho, telefon od córki dzwonił raz w tygodniu, a siostra mówiła głównie o tym, że powinnam walczyć o większą część majątku po rozwodzie. Zofia nie pytała o byłego męża. Stawiała garnek na kuchence, sprawdzała, czy mam opał, i czasem zostawiała jabłka zawinięte w gazetę.
Jedzenia jednak nie potrafiłam przełknąć. Tego dnia przyniosła potrawkę z kurczaka pachnącą przypaloną cebulą i cynamonem. Poczekałam, aż zamkną się ich drzwi, po czym wyniosłam garnek za dom.
Henryk usiadł na drewnianej ławce pod moją ścianą.
— Ona kiedyś dobrze gotowała — powiedział. — Prowadziła kuchnię w przedszkolu. Na Wigilię robiła tyle uszek, że pół rodziny zabierało do domu.
Milczałam, trzymając pokrywkę.
— Ania zginęła osiemnaście lat temu — dodał. — Wracała samochodem z dyżuru w szpitalu. Po pogrzebie Zofia zamknęła kuchnię na klucz. Przez lata nie dotknęła garnka. Jadła chleb, jogurt, czasem zupę ode mnie.
Wyjął z kieszeni portfel i podał mi małą fotografię. Młoda kobieta stała przy kuchennym stole z blachą drożdżowego ciasta. Miała takie same brwi jak Zofia.
— Zaczęła gotować znowu, kiedy pani się wprowadziła — powiedział. — Najpierw znalazła stary zeszyt Ani. Potem kupiła nową patelnię. Nawet pojechała autobusem do miasta po przyprawy.
— Ale przecież wszystko wychodzi jej źle.
Henryk pokiwał głową.
— Po lekach gorzej czuje smak. Ręce też nie są już takie sprawne. Ona o tym wie, tylko nie chce wiedzieć do końca. Pani mówi, że dobre, więc ma powód rano wstać i nastawić rosół.
Postawiłam garnek na ławce. Z domu Zofii dobiegł dźwięk przesuwanego krzesła.
Od tamtej rozmowy nie udawałam już tak przesadnie. Mówiłam, że zupa jest za słona albo że ryż potrzebuje dziesięciu minut więcej. Zofia marszczyła nos, ale zapisywała uwagi w zeszycie w niebieskiej ceratowej okładce. Zaczęłyśmy gotować razem w soboty. Ja kroiłam warzywa, ona pilnowała pieca i opowiadała o Ani małymi kawałkami.
W szufladzie kredensu trzymała jej akt zgonu, legitymację pielęgniarską i rachunek z zakładu pogrzebowego, którego nie potrafiła wyrzucić. Obok leżały stare przepisy zapisane pochyłym pismem. Zofia nie pokazywała mi ich wszystkich. Czasem otwierała szufladę, wyjmowała jeden i natychmiast ją zamykała.
Na początku grudnia Henryk zasłabł w osiedlowym sklepie. Lekarz w szpitalu powiedział, że to niewielki udar, ale zalecił rehabilitację i dietę z ograniczoną ilością soli oraz tłuszczu. Zofia siedziała na korytarzu z jego dokumentami i książeczką emerytalną w torbie. Wciąż pytała, czy jedno źle ugotowane danie mogło doprowadzić do udaru.
Po jego powrocie przestała wchodzić do kuchni. Garnek po rosole stał trzy dni na suszarce, a zeszyt Ani zniknął z blatu. Henryk jadł gotowe posiłki przywożone przez opiekę społeczną i mówił, że są całkiem dobre. Oboje wiedzieliśmy, że kłamie.
W niedzielę przed Wigilią ugotowałam krupnik bez kostki rosołowej, upiekłam rybę z warzywami i zrobiłam kompot z jabłek bez cukru. Zaniosłam wszystko do sąsiadów w pojemnikach opisanych datą. Zofia stała w przedpokoju i długo wycierała dłonie o fartuch, choć niczego nie dotykała.
— Ja już nie powinnam gotować — powiedziała.
— Sama też nie umiem układać takiej diety — odparłam. — Mam zalecenia ze szpitala, ale ktoś musi pilnować smaku.
Przy stole Henryk zjadł pół miski krupniku. Zofia spróbowała, sięgnęła po pieprz, po czym cofnęła rękę.
— Dodałabym majeranku — mruknęła.
— To proszę dodać do swojego. Następnym razem damy go do garnka.
Następny raz był dwa dni później. Potem kolejny. Gotowałyśmy ostrożniej, ważyłyśmy sól na małej wadze kuchennej i zapisywałyśmy przepisy dużymi literami. Henryk wracał z rehabilitacji, stawiał laskę przy kredensie i oceniał, czy marchew jest zbyt miękka.
Zostałam w Wierzbowie dłużej, niż planowałam. Znalazłam pracę na pół etatu w biurze rachunkowym przy rynku i wynajęłam domek na następny rok. W Wigilię nie pojechałam do siostry. Ustawiłam trzy talerze u Zofii, a czwarty pozostał pusty obok fotografii Ani.
Zofia przyniosła z kuchni miskę sałatki jarzynowej. Pokroiła warzywa nierówno, a groszku dała zdecydowanie za dużo. Henryk spróbował pierwszy.
— Tym razem nadaje się do jedzenia — powiedział.
Zofia szturchnęła go łokciem. Potem nałożyła mi pełną łyżkę i czekała.
— Trochę za mało musztardy — oceniłam.
Wstała bez słowa, przyniosła słoik z lodówki i postawiła go między nami. Za oknem zaczął padać śnieg, a ona przesunęła pusty talerz córki bliżej środka stołu.