W pierwszą Wigilię po śmierci mamy pojechałam na dworzec z dodatkowym pudełkiem jedzenia
W Wigilię, kilka miesięcy po pogrzebie mamy, stałam przy kuchennym stole w jej mieszkaniu i przekładałam pierogi do plastikowego pojemnika. Mąż patrzył na mnie znad garnka z barszczem, ale nic nie mówił. Wiedział, że od rana robiłam wszystko dokładnie tak, jak robiła mama: kapusta z grzybami, ryba, kompot z suszu i o jedno nakrycie więcej, choć nikt już nie miał przy nim usiąść.
— Zawieziesz mu? — zapytał w końcu.
Skinęłam głową. Włożyłam do torby jeszcze kawałek makowca i termos z herbatą.
Miałam pięćdziesiąt dwa lata, a mimo to przy kuchennym stole mamy znowu czułam się jak dziewczyna, która nie rozumie, dlaczego w każdą Wigilię trzeba wychodzić z domu tuż przed kolacją. Przez prawie trzydzieści lat mama zanosiła jedzenie jednemu mężczyźnie. Nazywał się Roman i najczęściej można go było spotkać w okolicy starego dworca autobusowego na obrzeżach naszego miasta.
Kiedy byłam dzieckiem, pytałam, kim jest. Mama zawsze odpowiadała podobnie.
— Kimś, kto nie powinien dziś jeść sam.
Nie opowiadała nic więcej.
Roman nie należał do ludzi, którzy zaczepiali przechodniów. Siedział zwykle na ławce pod zadaszeniem albo kręcił się przy całodobowym kiosku. Miał stary plecak, reklamówkę z ubraniami i twarz człowieka, który nauczył się nie prosić. Mama podchodziła, stawiała obok niego torbę i pytała, czy ma gdzie napić się czegoś ciepłego.
Czasami brała mnie ze sobą. Pamiętam, że jako nastolatka wstydziłam się trochę tych wypraw. Koleżanki szły na pasterkę, chłopcy stali pod blokiem, a ja chodziłam z mamą przez pół miasta z miską sałatki jarzynowej i skarpetami kupionymi na bazarze.
— Mamo, przecież są noclegownie — powiedziałam kiedyś.
Poprawiła szalik i spojrzała na zegarek.
— Są. Ale nie każdy umie od razu wejść tam, gdzie ktoś mu mówi, jak ma żyć. Chodź, zimno jest.
Roman z czasem mówił przy nas trochę więcej. Wiedziałyśmy, że kiedyś pracował przy remontach, że po śmierci młodszej siostry zaczął pić i stracił pokój, który wynajmował. Nie opowiedział tego przy jednym spotkaniu. Jednego roku wspomniał siostrę, innego powiedział, że nie ma już dokumentów, bo ktoś ukradł mu torbę. Mama pomogła mu później wyrobić dowód i załatwić sprawy w urzędzie miasta. Innym razem zostawiła mu numer do ośrodka pomocy społecznej i do człowieka, który szukał pomocnika do prac wykończeniowych.
Nigdy nie mówiła o tym w domu jak o czymś szczególnym. Wracała, myła ręce, poprawiała obrus i wołała ojca, żeby wreszcie usiadł, bo barszcz stygnie.
Potem wyprowadziłam się do innego miasta. Wyszłam za mąż, urodziłam córkę, zmieniałam pracę, spłacałam kredyt. Mama nadal mieszkała w tym samym dwupokojowym mieszkaniu w bloku, z kredensem po babci i stosem rachunków przypiętych magnesem do lodówki. Każdego grudnia pytałam przez telefon:
— Byłaś u Romana?
— Byłam. Zjedz coś porządnego, bo znowu tylko kawa i kanapki — odpowiadała.
O jej chorobie dowiedzieliśmy się wiosną. Najpierw były badania, potem szpitalny korytarz, teczka z wynikami i terminy zapisane na odwrocie koperty. Jesienią mama była już tak słaba, że nie miała siły zejść po schodach. Zmarła w październiku.
Trzy tygodnie po pogrzebie opróżniałam z bratem jej mieszkanie. W szufladzie kredensu znaleźliśmy stare zdjęcia, akty urodzenia, polisę, rachunki za pogrzeb ojca i kilka kartek zapisanych jej drobnym pismem. Była też koperta z jednym słowem: „Roman”.
Brat odłożył ją na stół.
— Otwierasz?
Nie otworzyłam. Wsunęłam ją do swojej torebki i przez następne tygodnie woziłam ze sobą między kluczami a portfelem.
Dopiero w Wigilię pojechałam na dworzec.
Spodziewałam się zobaczyć Romana na tej samej ławce. Tymczasem przy wejściu stał wysoki mężczyzna w ciemnym płaszczu, z krótko ostrzyżonymi siwymi włosami. Trzymał bukiet białych chryzantem. Rozpoznałam go dopiero, kiedy powiedział moje imię.
— Anka?
Zatrzymałam się z torbą w ręku.
— Roman?
Uśmiechnął się lekko.
— Trochę się zmieniło.
Usiedliśmy w małej kawiarni naprzeciwko dworca. Zamówił dwie herbaty, choć ja swojej prawie nie ruszyłam. Powiedział, że od siedmiu lat ma stałą pracę w firmie remontowej, wynajmuje mieszkanie i od dawna nie śpi na dworcu. W Wigilię przychodził jednak zawsze, bo wiedział, że mama będzie go szukać.
— W zeszłym roku już ledwo szła — powiedział. — Nie chciała, żebym ją odprowadzał pod blok, bo twierdziła, że sąsiedzi będą gadać.
To było tak bardzo w jej stylu, że aż się uśmiechnęłam.
Roman wyjął z wewnętrznej kieszeni płaszcza niewielkie zdjęcie. Było stare, lekko wyblakłe. Stałam na nim jako siedmioletnia dziewczynka przy karuzeli podczas miejskiego festynu. Obok mnie była mama, młoda, w jasnym płaszczu. Kilka kroków dalej widać było chudego chłopaka z długimi włosami.
— Pamiętasz ten festyn? — zapytał.
Pamiętałam tylko urywki. Watę cukrową, muzykę, tłum i to, że na chwilę zgubiłam rodziców.
Roman obracał łyżeczkę między palcami.
— To ja cię znalazłem. Płakałaś przy samochodzikach. Zaprowadziłem cię do policjanta, a twoja mama dobiegła chwilę później. Następnego dnia przyszła mnie szukać.
Spojrzałam jeszcze raz na zdjęcie.
— Dlaczego nigdy mi nie powiedziała?
— Bo uważała, że to moja sprawa, nie jej. I chyba nie chciała, żebyś czuła, że jesteś mi coś winna.
Przypomniałam sobie o kopercie. Wyjęłam ją z torebki i położyłam na stoliku. Roman poznał pismo mamy od razu.
W środku była krótka kartka. Mama napisała, że jeśli kiedyś spotkamy się bez niej, mamy „nie robić z tego wielkiej historii, tylko wypić herbatę jak ludzie”. Dodała numer telefonu Romana i jedno zdanie: „On pomógł mi wtedy znaleźć ciebie, a ja później tylko oddawałam dług po trochu”.
Roman przeczytał kartkę i długo patrzył przez okno.
— Nie było żadnego długu — powiedział w końcu. — To ona pierwsza załatwiła mi dokumenty. To ona zawiozła mnie do poradni. Jak dostałem pierwszą wypłatę, chciałem jej oddać pieniądze za wszystko, co kupowała. Pokazała mi drzwi.
— To też brzmi jak mama.
Dopiliśmy herbatę. Jedzenie, które przywiozłam, stało między nami w torbie, trochę już chłodniejsze. Roman wziął tylko makowiec. Resztę zaniósł później do noclegowni, bo, jak powiedział, „tam się bardziej przyda”.
Potem pojechaliśmy na cmentarz. Było już ciemno, znicze paliły się równymi rzędami, a śnieg przy alejkach zamienił się w szarą breję. Roman położył chryzantemy na grobie mamy i poprawił przewrócony lampion.
Nie mówił długo. Ja też nie.
Kiedy odchodziliśmy, zapytał, czy może czasem zadzwonić. Powiedziałam, że może. Przy bramie cmentarza podał mi kartkę z nowym numerem, choć przecież mama już mi go zostawiła.
W domu mąż nakładał barszcz, córka wyjmowała talerze, a brat właśnie dzwonił, że spóźni się na kolację. Położyłam zdjęcie z festynu na kredensie i odstawiłam obok niego bukiet gałązek świerku.
Telefon zadzwonił, zanim usiedliśmy.
— Anka? — odezwał się Roman. — Tylko chciałem powiedzieć, że makowiec był taki jak od twojej mamy.
Spojrzałam na puste miejsce przy stole.
— Bo był z jej przepisu — odpowiedziałam. — A w przyszłym roku nie czekaj na dworcu. Przyjedź od razu do nas.