Babcia zostawiła kuzynowi mieszkanie, a mnie starego psa i klucz
Fado wsunął łeb pod moje krzesło dokładnie w chwili, gdy notariuszka przeczytała, że mieszkanie po babci Helenie, sto tysięcy złotych oszczędności i złota bransoletka mają przypaść Robertowi. Byliśmy trzy tygodnie po pogrzebie. W kancelarii pachniało kawą z automatu, mokrymi płaszczami i papierem, który długo leżał w zamkniętej szafie.
Robert poprawił mankiet koszuli i spojrzał na mnie tak, jakby chciał sprawdzić, czy dobrze usłyszałam. Miał pięćdziesiąt cztery lata, lecz przy babci zawsze stawał się chłopcem, któremu wszystko należało się wcześniej niż innym. Pojawiał się na imieninach z kwiatami z osiedlowego sklepu, zjadał dwa kawałki sernika i przed wyjściem pytał, czy babcia nadal myśli o sprzedaży mieszkania.
Miałam wtedy pięćdziesiąt dwa lata i nie spodziewałam się żadnego majątku. Przez ostatni rok woziłam babcię do poradni w Łowiczu, płaciłam jej rachunki przez internet i pilnowałam, żeby nie pomyliła tabletek. Robiłam to po pracy, czasem z siatką zakupów stojącą jeszcze w bagażniku. Mój mąż, Andrzej, pomagał, choć nie rozumiał, dlaczego każdą sobotę spędzam w mieszkaniu na trzecim piętrze bez windy.
Babcia nie prosiła o wiele. Najczęściej siedziała przy kuchennym stole, przesuwała palcem po ceracie w żółte tulipany i mówiła, że ziemniaki trzeba obrać wcześniej, bo potem ciemnieją. Fado leżał obok kaloryfera. Był starym mieszańcem o siwym pysku i sztywnych łapach, ale kiedy wkładałam klucz do zamka, podnosił się pierwszy.
Ostatnią Wigilię, którą spędziliśmy wszyscy razem, pamiętam przez niedosolone uszka i dzwoniący telefon. Babcia odebrała w połowie kolacji. Robert tłumaczył, że nie przyjedzie, bo zepsuł mu się samochód, choć następnego dnia zobaczyłam w internecie zdjęcia z jego wyjazdu w góry. Babcia odłożyła słuchawkę, poprawiła talerzyk pod świecą i zapytała, czy ktoś chce jeszcze kompotu.
Po jej śmierci to ja rozmawiałam z zakładem pogrzebowym, szukałam aktu zgonu i porządkowałam emerytalne papiery. Robert przyjechał dopiero na spotkanie po pogrzebie. Przez dziesięć minut słuchał wspomnień sąsiadek, a potem poprosił mnie na klatkę schodową i zapytał, gdzie babcia trzymała dokumenty od mieszkania.
Notariuszka przewróciła stronę.
— Pani Elżbiecie pozostawiam psa Fado wraz z jego rzeczami — przeczytała.
Robert parsknął cicho. Nie śmiał się długo, tylko odsunął od siebie szklankę z wodą.
— Ciotka zawsze miała poczucie humoru — powiedział.
Pogładziłam psa między uszami. Pod palcami wyczułam zgrubienie na skórzanej obroży, ale wtedy nie zwróciłam na nie uwagi. Bardziej zajmowało mnie to, że Fado od pogrzebu prawie nie jadł i każdej nocy chodził po przedpokoju, jakby czekał na odgłos babcinych kapci.
— Jest jeszcze osobna instrukcja — powiedziała notariuszka. — Mogę ją przekazać dopiero po potwierdzeniu, że przyjmuje pani opiekę nad psem.
— Przecież nie oddam go do schroniska — odpowiedziałam.
Robert spojrzał na zegarek.
— To możemy już kończyć?
Notariuszka wyjęła z teczki szarą kopertę. W środku była krótka kartka zapisana pismem babci oraz numer skrytki w banku spółdzielczym. Na dole widniało jedno zdanie: „Klucz nosi ten, kto nigdy nie pytał, ile jest wart”.
Dopiero wtedy obejrzałam obrożę. Pod metalową blaszką z imieniem psa wszyto mały, płaski kluczyk. Robert pochylił się tak szybko, że zahaczył kolanem o stolik.
— Co jest w tej skrytce?
— Tego nie wiem — odparła notariuszka. — Pani Helena złożyła dokumenty osobiście.
Następnego dnia pojechaliśmy do banku razem, bo Robert nalegał, że jako spadkobierca powinien być obecny. Kierowniczka placówki poprosiła go jednak, żeby został na korytarzu. Do małego pomieszczenia bez okien weszłam sama z pracownikiem banku. Fado czekał z Andrzejem w samochodzie, owinięty starym kocem z babcinej kanapy.
W metalowej kasetce nie było gotówki ani biżuterii. Leżała polisa na życie, potwierdzenia wpłat, wyciągi z funduszu i list w kopercie z moim imieniem. Babcia wskazała mnie jako jedyną osobę uposażoną. Suma świadczenia wynosiła milion dwieście tysięcy złotych.
Usiadłam przy wąskim biurku i jeszcze raz przeczytałam kwotę. Pracownik banku dyskretnie poprawiał dokumenty, dając mi czas. Zamiast myśleć o pieniądzach, zobaczyłam babcię, jak liczy drobne na leki i odkłada paragon do szuflady pod kredensem.
List był dłuższy niż testament. Babcia napisała, że wiele lat wcześniej sprzedała ziemię odziedziczoną po swojej bezdzietnej ciotce. Część pieniędzy przeznaczyła na remont mieszkania, a resztę wpłacała na polisę i odkładała. Nikomu o tym nie mówiła, bo dobrze pamiętała kłótnie po śmierci własnych rodziców.
„Robert dostanie tyle, by mógł stanąć na nogi, jeśli naprawdę zechce” — pisała. „Tobie zostawiam coś, czym trzeba zarządzać spokojnie. Nie dlatego, że częściej przywoziłaś zakupy. Dlatego, że nigdy nie zaglądałaś do moich szuflad”.
Na korytarzu Robert czekał oparty o ścianę. Kiedy powiedziałam mu, co znalazłam, przez chwilę patrzył na drzwi skrytki, nie na mnie.
— Czyli mieszkanie było na pocieszenie?
— Nie wiem, jak babcia to nazywała.
— Wiedziałaś wcześniej?
Podałam mu list. Przeczytał tylko fragment, po czym złożył kartkę nierówno.
— Będę rozmawiał z prawnikiem. Jest jeszcze zachowek.
Nie podniosłam głosu. Powiedziałam, że może rozmawiać z kim chce. Notariuszka wyjaśniła później, że świadczenie z polisy było wypłacane wskazanej osobie i nie należało do zwykłego podziału spadku. Robert przez kilka miesięcy wysyłał pisma, dzwonił do mojej mamy i wypytywał sąsiadkę babci, czy widziała mnie przy dokumentach. Niczego nie wskórał, ale przestał przychodzić na rodzinne obiady.
Pieniędzy nie tknęłam od razu. Najpierw opłaciłam zaległą fakturę za rehabilitację babci i kamieniarza, bo Robert uznał, że nagrobek powinien być „skromniejszy”. Potem spłaciliśmy z Andrzejem resztę kredytu za nasze mieszkanie. Większość środków została na bezpiecznych lokatach i obligacjach, dopóki nie nauczyłam się, co właściwie podpisuję.
Fado przeżył babcię o jedenaście miesięcy. Pod koniec trzeba było znosić go po schodach na rękach. Andrzej, który wcześniej narzekał na sierść, rano podgrzewał mu jedzenie i rozkładał ręcznik przy misce, żeby pies się nie ślizgał.
W pierwszą rocznicę pogrzebu pojechałam sama na cmentarz. Robert stał przy grobie z chryzantemą w doniczce. Skinęliśmy sobie głowami. Zapytał, czy mieszkanie po babci nadal pachnie jej mydłem, choć przecież sprzedał je pół roku wcześniej młodemu małżeństwu.
Wieczorem wyjęłam z szuflady starą obrożę Fado. Kluczyk nadal tkwił pod blaszką, choć nie otwierał już niczego. Położyłam go obok babcinego listu, nastawiłam wodę na herbatę i usiadłam przy stole. Andrzej postawił przede mną dwa kubki, jakby za chwilę miał przyjść ktoś jeszcze.